Küresel emtia piyasalarında tarım grubu ürünleri, 2024 yılının ilk yarısında jeopolitik gerilimler ve iklim koşullarının etkisiyle rekor seviyelere ulaştı. Buğday, pirinç ve pamuk fiyatlarındaki keskin artış, hem üreticileri hem de tüketicileri etkilerken, gıda enflasyonu endişelerini de beraberinde getirdi. Özellikle Karadeniz tahıl koridoru anlaşmasının sona ermesi ve El Nino kaynaklı hava olayları, fiyatları yukarı yönlü baskıladı.
Jeopolitik riskler ve arz sıkıntısı
Rusya-Ukrayna savaşının devam eden etkileri, buğday fiyatlarını doğrudan etkiledi. Ukrayna’nın ihracat kapasitesindeki daralma ve Rusya’nın tahıl anlaşmasından çekilmesi, küresel arzı tehdit ediyor. Bu durum, buğday fiyatlarının yılbaşından bu yana %30’un üzerinde artmasına neden oldu. Analistler, Karadeniz’deki belirsizlikler sürdükçe fiyatların daha da yükselebileceği uyarısında bulunuyor. Öte yandan Hindistan, pirinç ihracatına getirdiği kısıtlamalarla piyasada şok etkisi yarattı. Dünyanın en büyük pirinç ihracatçısı olan ülke, yurt içi fiyatları kontrol altına almak için bazı kalitelerde ihracatı yasakladı. Bu gelişme, Asya ve Afrika’daki alıcıları alternatif kaynak arayışına iterken, fiyatları da yükseltti. Pamuk tarafında ise ABD, Çin ve Hindistan’daki kuraklık ve sel felaketleri üretimi olumsuz etkiledi. Pamuk fiyatları, son iki yılın en yüksek seviyelerine ulaştı. Tekstil sektörü, artan maliyetler nedeniyle sıkıntı yaşarken, Çin’deki toparlanma talebi canlı tutuyor.
İklim değişikliği fiyatları tetikliyor
2024 yılı, El Nino’nun etkisiyle birçok bölgede aşırı hava olaylarına sahne oldu. Güney Amerika’da kuraklık, Güneydoğu Asya’da aşırı yağışlar tarımsal üretimi vurdu. Bu durum, başta pirinç olmak üzere pek çok üründe verim kaybına yol açtı. Uzmanlar, iklim değişikliğinin tarım üzerindeki etkilerinin uzun vadede fiyat istikrarını bozabileceğini belirtiyor. Küresel gıda güvenliği endeksi, son çeyrekte düşüş eğilimine girdi. Türkiye, gıda enflasyonuyla mücadele ederken, tarım ürünlerindeki bu fiyat artışları ithalat maliyetlerini yükseltiyor. TMO’nun (Toprak Mahsulleri Ofisi) müdahaleleri fiyatları kısmen kontrol altında tutsa da, piyasa oyuncuları daha fazla önlem beklentisi içinde.
Sonuç olarak, buğday, pirinç ve pamuk fiyatlarındaki yükseliş, küresel ticaret dengelerini ve tüketici fiyatlarını etkilemeye devam edecek. Jeopolitik gelişmeler ve iklim koşulları yakından izlenirken, tarım politikalarında yeni arayışlar gündeme gelebilir.
