Küresel piyasalar, ABD ile İran arasındaki jeopolitik gerilimin enerji fiyatlarına yansıdığı çalkantılı bir haftayı geride bıraktı. Brent petrol varil fiyatı hafta boyunca %8'in üzerinde artış göstererek 90 dolar sınırına dayanırken, Avrupa doğalgaz vadeli işlemleri de Rusya-Ukrayna savaşından bu yana en yüksek seviyeleri test etti. Yatırımcılar, Orta Doğu'da geniş çaplı bir çatışma riskini fiyatlamaya başladı.
Petrol Fiyatlarındaki Artışın Nedenleri
ABD yönetiminin İran'a yönelik yeni yaptırım paketlerini devreye alması ve Basra Körfezi'ndeki askeri varlığını artırması, arz endişelerini tetikledi. Hürmüz Boğazı'ndan günlük yaklaşık 20 milyon varil petrol taşınıyor; olası bir kesinti, küresel arzın beşte birini riske atıyor. İran'ın nükleer programını hızlandırdığına dair istihbarat raporları da gerilimi tırmandırdı. Analistler, Tahran'ın misilleme olarak petrol sevkiyatını engelleyebileceği senaryosunu değerlendiriyor. Brent petrol, hafta başında 82 dolar seviyesindeyken Cuma günü 89,5 dolara kadar çıktı. Batı Teksas Intermediate (WTI) ise 85 doların üzerine yerleşti. Petrol fiyatlarındaki bu yükseliş, akaryakıt maliyetlerini doğrudan etkileyerek enflasyon baskılarını artırabilir.
Doğalgaz Piyasasında Benzer Seyir
Avrupa'da TTF doğalgaz vadeli işlemleri, haftalık bazda %12'ye varan artışla megavatsaat başına 45 avroyu aştı. Kış aylarına girilirken depolama seviyelerinin ortalamanın altında kalması ve Asya'dan gelen LNG talebinin güçlü seyretmesi fiyatları yukarı çekti. Almanya ve İtalya gibi ülkeler, enerji arz güvenliği için ek önlemler almaya başladı. Rusya'nın Ukrayna üzerinden gaz sevkiyatındaki belirsizlik de risk primini yükseltiyor.
Çin Merkez Bankası'nın Altın Alımları
Çin Merkez Bankası (PBOC), üst üste 21. ayda da altın rezervlerini artırdı. Bankanın Eylül ayında 260 bin ons daha altın aldığı ve toplam rezervini 73,5 milyon onsa çıkardığı bildirildi. Bu hamle, Çin'in dolar bağımlılığını azaltma ve jeopolitik risklere karşı portföyünü çeşitlendirme stratejisinin parçası olarak yorumlanıyor. Altın fiyatları da bu gelişmelerle ons başına 2.700 doların üzerinde seyrediyor.
Haftanın Kazandıran ve Kaybettiren Emtiaları
Haftanın kazananları arasında enerji emtiaları başı çekti. Brent petrol %8, doğalgaz %12 değer kazandı. Altın ise %1,5 yükselişle güvenli liman talebinden destek buldu. Gümüş de %3 artışla altını takip etti. Kaybettirenler arasında ise sanayi metalleri yer aldı; bakır, Çin'deki yavaşlayan imalat verileri nedeniyle %2,5 geriledi. Buğday ve mısır gibi tarım ürünleri, Karadeniz tahıl koridoru anlaşmasının askıya alınmasıyla dalgalı bir seyir izledi.
Piyasa Analistlerinin Değerlendirmesi
Uzmanlar, jeopolitik risklerin kısa vadede enerji fiyatlarını yüksek tutacağını belirtiyor. ABD-İran geriliminin diplomasi yoluyla yatıştırılmaması halinde Brent petrolün 100 doları aşabileceği öngörülüyor. Öte yandan, Çin'in altın alımları ve Rusya-Ukrayna savaşındaki gelişmeler, emtia piyasalarında oynaklığı artırabilir. Yatırımcılar, merkez bankalarının faiz kararlarını ve OPEC+ toplantısını yakından takip ediyor.
Jeopolitik Arka Plan ve Olası Senaryolar
ABD'nin İran'a yönelik yaptırımları, 2018'de tek taraflı olarak nükleer anlaşmadan çekilmesinden bu yana artarak sürüyor. İran ise uranyum zenginleştirme oranını %60'a çıkardığını duyurdu. Bu durum, İsrail'in olası müdahale tehditlerini gündeme getiriyor. Orta Doğu'daki herhangi bir çatışma, küresel enerji arzını sekteye uğratabilir. Türkiye gibi enerji ithalatçısı ülkeler için bu gelişmeler, cari açık ve enflasyon üzerinde ek baskı oluşturabilir. Hükümet yetkilileri, doğalgaz ve petrol tedarikinde çeşitlendirmeye gitmenin önemini vurguluyor.
Sonuç olarak, jeopolitik gerilimler ve merkez bankası politikaları, emtia piyasalarının yönünü belirlemeye devam edecek. Yatırımcıların risk yönetimini ön planda tutması ve gelişmeleri yakından izlemesi gerekiyor.
