Avrupa’da online rezervasyon devi Booking.com’a karşı başlatılan toplu tazminat hamlesi Türkiye’ye de uzandı. 21 bini aşkın Türk oteli için 3 milyar euroluk tazminat hesaplanırken, sektör temsilcileri yüksek komisyon oranlarına karşı hukuki mücadele başlattı. Dava süreci olumlu sonuçlanırsa, komisyon oranlarındaki düşüşün oda fiyatlarına indirim olarak yansıması bekleniyor.
21 Bin Otel İçin 3 Milyar Euroluk Tazminat
Booking.com’un pazardaki hakim konumunu kötüye kullandığı gerekçesiyle Avrupa’da başlatılan toplu dava, Türk otelciler tarafından da benzer şekilde gündeme alındı. Türkiye Otelciler Birliği (TÜROB) ve çeşitli sivil toplum kuruluşlarının koordinasyonuyla hazırlanan dosyada, 21 binden fazla tesisin mağduriyeti dile getiriliyor. Otellerin ödediği komisyon oranlarının yüzde 15-25 arasında değiştiğine dikkat çekilirken, bu oranların Avrupa ortalamasının oldukça üzerinde olduğu vurgulanıyor.
Dava dosyasında, Booking.com’un otellere uyguladığı fiyat eşitliği maddesi ve rekabete aykırı uygulamaları nedeniyle milyarlarca euroluk kayıp yaşandığı belirtiliyor. Türk otellerinin toplam zararının 3 milyar euroyu bulduğu ifade ediliyor. Bu rakam, 2023 yılındaki turizm gelirlerinin yaklaşık dörtte birine denk geliyor.
Otellerin Komisyon Yükü Artıyor
Son yıllarda online rezervasyon platformlarının payının artmasıyla birlikte, otellerin bağımsız satış kanalları azaldı. Booking.com, Türkiye’deki otellerin büyük bir bölümünün ana rezervasyon kaynağı haline gelirken, yüksek komisyon oranları işletmelerin kâr marjlarını ciddi şekilde etkiliyor. Özellikle küçük ölçekli işletmeler için bu komisyonlar, sürdürülebilirliklerini tehdit eder boyuta ulaştı.
Antalya, İstanbul ve İzmir başta olmak üzere turizm bölgelerindeki oteller, bu durumdan şikayetçi. Bir otel sahibi, “Komisyonlar ve hizmet bedelleri eklendiğinde, rezervasyon başına cironuzun yüzde 25’ini platformlara kaptırıyorsunuz. Bu intihar.” ifadelerini kullandı.
Ayrıca, Booking.com’un otellerin fiyatlarını kendi web siteleriyle karşılaştırdığı ve eşit fiyat garantisi talep ettiği, böylece otellerin kendi satış kanallarını geliştirmesinin önüne geçtiği iddia ediliyor. Bu uygulamanın, serbest piyasa rekabetini ihlal ettiği ve tüketicilere yansıyan fiyatların yüksek kalmasına neden olduğu belirtiliyor.
Dava Kazanılırsa Ne Olacak?
Hukukçular, toplu tazminat davasının başarıya ulaşması durumunda, hem geçmişe dönük hem de geleceğe dönük etkileri olacağını belirtiyor. Mahkemeden çıkacak olumlu bir karar, öncelikle Booking.com’un komisyon politikalarını gözden geçirmesine yol açabilir. Bu da yeni dönemde komisyon oranlarının daha makul seviyelere çekilebileceği anlamına geliyor.
Uzmanlar, komisyon düşüşünün tüketicilere indirim olarak yansıyacağını öngörüyor. Rekabetin artması ve maliyetlerin azalmasıyla birlikte otellerin, oda fiyatlarında esneme yapabileceği, sezon dışı kampanyalar düzenleyebileceği ve doluluk oranlarını artırabileceği ifade ediliyor. Ayrıca, elde edilen tazminatla otellerin teknolojik altyapılarını geliştirmeleri ve kendi rezervasyon sistemlerini kurmaları teşvik edilebilir.
Sektörde Geniş Yansıma Bekleniyor
Bu dava, sadece Türk otelleri için değil, tüm Avrupa genelinde seyahat sektörünü ilgilendiren bir emsal niteliği taşıyor. Booking.com’a karşı açılan toplu davalar, birçok ülkede eş zamanlı olarak yürütülüyor. Tüketici hakları dernekleri, otelciler birliği ve bazı devletlerin rekabet otoriteleri de süreci yakından takip ediyor.
Türkiye’de ise Kültür ve Turizm Bakanlığı yetkilileri, gelişmeleri desteklediklerini açıkladı. Bakanlık, turizm sektörünün adil bir rekabet ortamında faaliyet göstermesinin öncelikleri olduğunu belirtti. TÜROB başkanı ise “Bu dava, bağımsız otellerin kendi ayakları üzerinde durmasını sağlayacak en önemli adım. Sonuç alınacağına inanıyoruz.” dedi.
Türkiye’de Turizm Gelirleri Artarken Kaygılar da Büyüyor
Türkiye, 2023 yılında turizm gelirlerinde önemli bir artış yaşadı. Ancak sektör temsilcileri, bu artışın büyük bölümünün platformlara komisyon olarak gittiğini belirtiyor. Bu nedenle otellerin asıl gelir artışını hissetmediğini dile getiriyorlar. Özellikle, pandemiden sonra toparlanma sürecinde yaşanan maliyet artışları (enerji, işçilik, gıda) otelleri zor durumda bırakırken, komisyonlar bardağı taşıran son damla oldu.
Uzun vadede, otellerin kendi web sitelerine yönlendirme çabaları ve bağımsız rezervasyon sistemlerine (PMS) yatırımlarının artması bekleniyor. Otelciler, müşterilerini doğrudan rezervasyon yapmaya teşvik etmek için fırsatlar sunmaya başladı bile.
Geçmişte, “best price guarantee” gibi maddeler nedeniyle otellerin doğrudan satışları engelleniyordu. Bu maddelerin iptali durumunda, oteller kendi fiyatlarını daha esnek belirleyebilecek ve müşterilerine özel avantajlar sunabilecek. Bu da hem otellerin kârlılığını artıracak hem de tüketicilere daha cazip fiyatlar sunularak turizm sektörünün canlanmasına katkı sağlayacak.
Özetle, Booking’e açılan bu dava, Türk turizminin dijital devlere karşı verdiği en büyük mücadele olma özelliği taşıyor. Sonuçları, hem otelcilerin hem de tatilcilerin hayatını doğrudan etkileyecek nitelikte. Mahkeme sürecinin bir yıl içinde sonuçlanması bekleniyor ve sektör bu kararı sabırsızlıkla bekliyor.
