TBMM'de kabul edilen bir kanun, Türkiye'nin 103 yıl önce Lozan Antlaşması ile kaldırdığı kapitülasyonları fiilen geri getirdi. Yeni düzenleme ile Suudi Arabistan'a bedelsiz arazi tahsisi önü açılırken, yabancılara tanınan haklar tepki çekiyor. Kanun, yabancı devletlere Türkiye'de taşınmaz edinme ve imtiyazlı yatırım yapma kolaylığı sağlıyor.
Kapitülasyonların tarihsel arka planı
Kapitülasyonlar, Osmanlı İmparatorluğu döneminde yabancı devletlere tanınan ekonomik ve hukuki ayrıcalıklardı. Bu sistem, yabancıların Türk mahkemelerinde yargılanamaması, gümrük muafiyetleri ve toprak edinme hakkı gibi unsurları içeriyordu. Mustafa Kemal Atatürk'ün kararlılığı sayesinde 24 Temmuz 1923'te imzalanan Lozan Antlaşması ile kapitülasyonlar tamamen kaldırılmıştı. O tarihten bu yana Türkiye, ekonomik bağımsızlığını korumak için hassas davrandı.
Ancak yeni yasa, bu kazanımı tersine çeviriyor. Yabancı devletlere tanınan haklar, özellikle Suudi Arabistan gibi ülkelere toprak tahsisini kolaylaştırıyor. Uzmanlar, düzenlemenin "kapitülasyonların dönüşü" olarak nitelendirilebileceğini, çünkü yabancı devletlere Türkiye'de egemenlik haklarını zedeleyecek imtiyazlar verildiğini belirtiyor.
Kanunun detayları ve eleştiriler
Kanun metnine göre, yabancı devletler Türkiye'de diplomatik misyon dışında da taşınmaz edinebilecek. Ayrıca bedelsiz arazi tahsisi ve özel vergi muafiyetleri de söz konusu. Suudi Arabistan'ın, İstanbul'da ve Antalya'da büyük projeler için arazi talebinde bulunduğu iddia ediliyor. Muhalefet partileri, düzenlemeyi "milli menfaatlere aykırı" olarak nitelendirirken, hükümet kanadı "karşılıklılık esasına dayandığını" savunuyor.
Ancak eleştirmenler, karşılıklılık ilkesinin Suudi Arabistan'da Türkiye'ye benzer haklar verilmediğini, dolayısıyla düzenlemenin tek taraflı olduğunu vurguluyor. Ayrıca, tahsis edilecek arazilerin stratejik öneme sahip bölgelerde olması da endişe yaratıyor. "Bir kanunla 103 yıl geri gittik" yorumları, sosyal medyada da geniş yankı buldu.
Ekonomik ve siyasi sonuçlar
Yasanın ekonomik etkileri de tartışılıyor. Uzmanlar, yabancılara tanınan bu hakların Türkiye'de gayrimenkul fiyatlarını artırabileceğini, yerli yatırımcıyı zor durumda bırakabileceğini belirtiyor. Ayrıca, Suudi Arabistan gibi ülkelerin Türkiye'deki nüfuzunu artırması, bölgesel dengeleri değiştirebilir.
CHP ve İYİ Parti kanunun iptali için Anayasa Mahkemesi'ne başvurma hazırlığı yaparken, konunun önümüzdeki günlerde Meclis gündeminde tartışılmaya devam etmesi bekleniyor. Tarihçiler ise bu adımı, "Cumhuriyet'in kazanımlarının aşınması" olarak değerlendiriyor.
Sonuç olarak, kapitülasyonları geri getiren bu kanun, Türkiye'nin dış politikasında yeni bir sayfa açarken, iç siyasette de ciddi tartışmalara yol açıyor. Atatürk'ün "Tam bağımsızlık" ilkesiyle kaldırdığı bu uygulamanın yeniden hayata geçirilmesi, tarihsel bir dönüm noktası olma özelliği taşıyor.
