Eski Sırp Cumhuriyeti Başkanı Biljana Plavšić, 96 yaşında Sırbistan'ın başkenti Belgrad'da hayatını kaybetti. Bosna Savaşı sırasında işlenen insanlık dışı katliamlardaki rolü nedeniyle BM Lahey Uluslararası Ceza Mahkemesi'nde (ICTY) "insanlığa karşı suç" işlediğini itiraf eden Plavšić, bu suçlamayla hüküm giyen ender kadın liderlerden biri olarak tarihe geçti.
Lahey'deki Yargı Süreci ve İtirafı
Biljana Plavšić, 1996-1998 yılları arasında Sırp Cumhuriyeti'nin (Republika Srpska) başkanlığını yürüttü. Ancak asıl karanlık sicili, Bosna Savaşı (1992-1995) sırasında Radovan Karadžić ve Ratko Mladić ile birlikte hareket ederek etnik temizlik politikalarını desteklemesiyle şekillendi. 2000 yılında gönüllü olarak Lahey'e teslim oldu ve 2002'de mahkeme önünde suçunu itiraf etti. İddianamede, Plavšić'in "kadın ve çocukların zorla tehcir edilmesi, sivillerin öldürülmesi ve insanlık dışı muamele" gibi suçlara doğrudan katıldığı veya bu suçları planladığı belirtiliyordu.
ICTY, 27 Şubat 2003'te Plavšić'i 11 yıl hapis cezasına çarptırdı. Ancak cezasının büyük kısmını İsveç'te çekti ve 2009'da erken tahliye edildi. Tahliye kararı, mağdur yakınları ve insan hakları örgütleri tarafından tepkiyle karşılandı; zira Plavšić, cezaevinde pişmanlık göstermediği ve suçunu küçümsediği yönünde eleştiriler aldı.
Savaş Sonrası Rolü ve Tartışmalı Mirası
Plavšić, 1990'lı yıllarda Sırp Demokratik Partisi'nin (SDS) önde gelen isimlerinden biriydi. Savaş sırasında, Karadžić'in sağ kolu olarak anıldı ve "Sırp annesi" olarak nitelendirildi. Ancak 1996'da Karadžić ile yollarını ayırarak Batı yanlısı bir çizgi izlemeye çalıştı. Bu dönüşüm, bazı çevrelerce taktiksel bir manevra olarak görüldü; nitekim Lahey'deki savunmasında "kolektif bir suçun parçası olduğunu" kabul etti ancak doğrudan cinayet emri vermediğini savundu.
Savaş sonrası Sırbistan'da yaşamını sürdüren Plavšić, zaman zaman aşırı milliyetçi söylemleriyle gündeme geldi. 2018'de Srebrenica soykırımını "abartılı" olarak nitelendirmesi, uluslararası camiada büyük tepki çekti. Bu sözler, onun pişmanlık duymadığını ve suçunu inkâr etmeye devam ettiğini gösteriyordu.
Ölümü ve Tepkiler
Plavšić'in ölüm haberi, Sırbistan medyasında geniş yankı buldu. Ailesi ve yakın çevresi, uzun süredir sağlık sorunlarıyla mücadele ettiğini belirtti. Bosna'daki savaş mağdurları dernekleri ise "adaletin yerini bulmadığını" dile getirerek, Plavšić'in cezasının yetersiz olduğunu vurguladı. Uluslararası Af Örgütü gibi kuruluşlar, savaş suçlularının cezalandırılmasında yaşanan eksikliklere dikkat çekti.
Biljana Plavšić, 1930 yılında Bosna'nın Tuzla şehrinde doğdu. Ziraat alanında doktora yaptı ve Zagreb Üniversitesi'nde öğretim üyeliği yaptı. Siyasete atılmadan önce akademisyen kimliğiyle tanınıyordu. Ancak 1990'lı yıllarda milliyetçi dalganın yükselişiyle birlikte Sırp milliyetçiliğinin sembol isimlerinden biri haline geldi.
Ölümüyle birlikte, Bosna Savaşı'nın en tartışmalı figürlerinden biri daha tarih sahnesinden çekildi. Geride bıraktığı miras, savaş suçlarının cezasız kalması ve toplumsal hafızadaki derin yaraların kapanmaması açısından hâlâ tartışılıyor. Plavšić'in ölümü, uluslararası adaletin savaş suçlularını tam anlamıyla cezalandırıp cezalandırmadığı sorusunu bir kez daha gündeme getiriyor.
