Beyaz Saray, Hürmüz Boğazı'nda son günlerde yaşanan karşılıklı saldırıların ardından İran ile diplomatik temasların kesintisiz sürdüğünü ve Tahran yönetiminin anlaşma yapma iradesini muhafaza ettiğini duyurdu. ABD Ulusal Güvenlik Konseyi Sözcüsü tarafından yapılan yazılı açıklamada, “İran yetkilileri ile çeşitli kanallardan görüşmeler devam ediyor. Taraflar, karşılıklı endişeleri gidermek için yapıcı bir diyalog yürütüyor” ifadelerine yer verildi. Açıklamada, özellikle nükleer program ve bölgesel güvenlik konularının masada olduğu belirtilirken, İran'ın anlaşmaya varma yönündeki tutumunun olumlu karşılandığı vurgulandı.
Hürmüz Boğazı ve Gerilimin Seyri
Hürmüz Boğazı'nda son haftalarda yaşanan olaylar, küresel enerji piyasalarında tedirginliğe yol açmıştı. İran Devrim Muhafızları'na bağlı deniz kuvvetlerinin ticari gemilere yönelik tacizleri ve ABD Donanması'nın karşılık vermesi, iki ülke arasındaki gerilimi yeniden alevlendirmişti. Ancak Beyaz Saray’ın bugünkü açıklaması, askeri gerilimin diplomatik kanalları kapatmadığını gösteriyor. Uzmanlar, boğaz geçişlerinde yaşanan gerginliğin tırmanarak çatışmaya dönüşmemesi için her iki tarafın da kontrollü bir söylem izlediğini belirtiyor.
İran Dışişleri Bakanlığı yetkililerinden de konuya ilişkin sınırlı yorumlar gelirken, Tahran’ın müzakereleri askıya almadığı ancak “eşit statüde ve karşılıklı saygı çerçevesinde” görüşmelerin sürmesini beklediği ifade ediliyor. Bu durum, İran’ın iç siyasetinde muhafazakâr kanadın eleştirilerine rağmen reformist kanadın diplomasiye ağırlık verdiği şeklinde yorumlanıyor.
Anlaşma İhtimali ve Bölgesel Etkiler
Beyaz Saray’ın “anlaşma yapmak istiyor” ifadesi, İran’ın nükleer dosyada ABD ile yeni bir mutabakata hazır olduğu sinyali olarak değerlendiriliyor. 2015 yılında imzalanan ve 2018’de ABD’nin tek taraflı ayrılmasıyla çöken Kapsamlı Ortak Eylem Planı’nın (JCPOA) yeniden canlandırılması gündemdeki sıcaklığını koruyor. Analistler, İran’ın uranyum zenginleştirme oranını yüzde 60 seviyesine çıkardığı, uluslararası denetimleri kısıtladığı bir ortamda, yeni bir anlaşmanın çok daha karmaşık şartlar içereceğini öngörüyor.
Bölgesel aktörlerden Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri, ABD-İran diyaloğuna temkinli yaklaşırken, İsrail ise İran’la varılacak herhangi bir anlaşmanın askeri kapasiteyi sınırlamasını şart koşuyor. Bu kapsamda, ABD Başkanı’nın Orta Doğu Özel Temsilcisi’nin önümüzdeki günlerde Körfez ülkelerine ziyaret planladığı biliniyor.
Taraflar arasındaki dolaylı görüşmelerin Umman ve Katar’ın ev sahipliğinde sürdüğü, ancak henüz resmi bir müzakere takviminin oluşmadığı kaydediliyor. Beyaz Saray, İran’ın “anlaşma yapma isteği”ni somut adımlarla göstermesi gerektiğinin altını çiziyor. Uluslararası Enerji Ajansı ise boğazdaki güvenlik endişeleri nedeniyle petrol fiyatlarında artış yaşanabileceği uyarısı yapıyor.
