Adıyaman'ın Besni ilçesinde, coğrafi işaretli "Peygamber üzümü" olarak da bilinen Besni üzümünün hasadı başladı. Bu yıl rekoltenin yüksek olduğu belirtilirken, tüccarların bahçelere akın etmesi ve aracıların ürünü yurt dışına pazarlaması dikkat çekiyor. Üreticiler, fiyatların geçen yıla göre daha iyi olduğunu söylüyor.
Rekolte Yüksek, Fiyatlar Yüz Güldürüyor
Besni Ziraat Odası Başkanı Mehmet Kaya, bu yıl üzüm rekoltesinin yaklaşık 20 bin ton olduğunu ve geçen yıla göre %15 artış yaşandığını belirtti. Kaya, "Üreticimizin yüzü gülüyor. Tüccarlar daha hasat başlamadan bahçelere gelip alım yapmaya başladı. Şu an kuru üzümün kilogramı 80-100 TL arasında alıcı buluyor. Bu fiyatlar son yılların en iyisi" dedi.
İlçede yaklaşık 15 bin dönüm alanda üzüm bağı bulunuyor. Besni üzümü, ince kabuğu, yüksek şeker oranı ve aromasıyla biliniyor. Hem sofralık hem de kurutmalık olarak değerlendirilen üzüm, özellikle Gaziantep, Şanlıurfa ve İstanbul'dan gelen tüccarlar tarafından satın alınıyor.
Aracılar Yurt Dışına Satıyor
Üreticiden alınan üzümlerin önemli bir kısmı, aracılar vasıtasıyla yurt dışına gönderiliyor. Besni'de faaliyet gösteren bir tarım ürünleri aracısı olan Ahmet Yılmaz, "Ürünün büyük bölümünü Avrupa ve Orta Doğu ülkelerine satıyoruz. Özellikle Almanya, Hollanda ve Suudi Arabistan'dan yoğun talep var. Kurutulmuş üzüm ihracatında bu yıl artış bekliyoruz" diye konuştu.
Türkiye İstatistik Kurumu verilerine göre, Türkiye genelinde kuru üzüm ihracatı 2023 yılında 500 bin tonu aşmıştı. Besni üzümünün bu ihracattaki payı her geçen yıl artıyor. Ancak üreticiler, aracıların kazancının kendilerinden fazla olduğunu savunuyor. Üretici Ali Demir, "Biz üzümü 80 liraya satıyoruz, Avrupa'da 5 euroya alıcı buluyor. Aradaki fark aracılara gidiyor. Kooperatifleşme ile bu sorunu çözebiliriz" dedi.
Coğrafi İşaret ve Pazarlama Sorunları
Besni üzümü, 2021 yılında Türk Patent ve Marka Kurumu tarafından coğrafi işaret alarak tescillenmişti. Bu tescil, ürünün marka değerini artırsa da pazarlama ve tanıtım konusunda yeterli adımların atılmadığı belirtiliyor. Besni Belediye Başkanı Emin Özdemir, "Coğrafi işaretli ürünümüzü hak ettiği yere getirmek için çalışmalarımız sürüyor. Uluslararası fuarlara katılım sağlıyoruz. Ancak üreticinin daha fazla kazanması için doğrudan satış kanallarının geliştirilmesi şart" ifadelerini kullandı.
Uzmanlar, Besni üzümünün ihracat potansiyelinin yüksek olduğunu ancak katma değerli ürünlere dönüştürülmesi gerektiğini vurguluyor. Ziraat Mühendisleri Odası Adıyaman Şube Başkanı Zeynep Ak, "Üzümü sadece kuru olarak satmak yerine pekmez, pestil, köfter gibi ürünlere dönüştürerek katma değeri artırabiliriz. Bu da üreticinin gelirini ikiye katlar" dedi.
İklim Değişikliği ve Sulama Sorunu
Besni'de üzüm üreticilerinin en büyük sorunlarından biri sulama. İlçede sulama altyapısının yetersiz olduğunu belirten üreticiler, kuraklık riskiyle karşı karşıya. Devlet Su İşleri tarafından planlanan Besni Barajı'nın bir an önce tamamlanması isteniyor. Yetkililer, barajın 2025 yılında hizmete girmesinin beklendiğini açıkladı.
Öte yandan iklim değişikliği nedeniyle hasat takvimi de değişiyor. Normalde eylül başında başlayan hasat, bu yıl ağustos ortasında başladı. Uzmanlar, sıcaklık artışının üzümün şeker dengesini etkileyebileceğini belirtiyor.
Üretici Örgütlenmesi ve Gelecek Perspektifi
Besni'de üreticiler, kooperatifleşme yoluyla pazarlama sorununu aşmayı hedefliyor. İlçede halihazırda 3 tarımsal kalkınma kooperatifi bulunuyor. Bu kooperatiflerin birleşerek daha güçlü bir yapı oluşturması planlanıyor. Kooperatif başkanı Hasan Güneş, "Birleşirsek tüccara karşı pazarlık gücümüz artar. Kendi ihracat şirketimizi kurmayı hedefliyoruz" dedi.
Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından desteklenen kırsal kalkınma projeleri kapsamında, Besni'de üzüm işleme tesisi kurulması için çalışmalar sürüyor. Tesisi faaliyete geçtiğinde, ürünün işlenmesi ve paketlenmesi yerinde yapılacak, böylece istihdam artacak ve katma değer yükselecek.
Besni üzümü, sadece bir tarım ürünü değil, aynı zamanda ilçenin kültürel mirası. Yüzyıllardır bu topraklarda yetiştirilen üzüm, "Peygamber üzümü" adını da taşıyor. Rivayete göre, Hz. Peygamber'in bu üzümü çok sevdiği ve Besni'ye özgü olduğu söyleniyor. Bu efsane, ürünün manevi değerini de artırıyor.
Sonuç olarak, Besni üzümü hasadı bu yıl üreticinin yüzünü güldürüyor. Ancak sürdürülebilir bir başarı için pazarlama, sulama ve örgütlenme sorunlarının çözülmesi gerekiyor. Aracıların yurt dışına satış yapması kısa vadede gelir getirse de, uzun vadede üreticinin daha fazla kazanması için doğrudan ihracat kanallarının geliştirilmesi şart. Besni üzümü, coğrafi işareti ve kalitesiyle dünya pazarında hak ettiği yeri almayı bekliyor.
