Resmi Gazete'de yayımlanan Cumhurbaşkanı Kararı ile genel aydınlatma giderlerine ilişkin önemli bir düzenleme hayata geçirildi. Yeni düzenlemeyle birlikte, sokak ve cadde aydınlatma maliyetlerinin büyük bir bölümünü artık belediyeler karşılayacak. Daha önce Hazine tarafından üstlenilen bu giderlerin önemli bir kısmı, belediyelere devredilerek devletin bütçe yükünün hafifletilmesi hedefleniyor. Alınan karar, büyükşehir belediyeleri için yüzde 60, diğer belediyeler için ise yüzde 30 oranında kesinti yapılmasını öngörüyor. Bu kapsamda Hazine'nin üzerindeki aydınlatma yükünün yıllık 12 milyar lira azalması bekleniyor.
Yeni Oranlar ve Kapsam
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın imzasıyla yayımlanan karara göre, 2023 yılı genel aydınlatma giderleri için belediyelerin bütçelerinden yapılacak kesinti oranları yeniden belirlendi. Bu kapsamda büyükşehir statüsündeki illerde bulunan belediyeler, aydınlatma giderlerinin yüzde 60'ını kendi bütçelerinden karşılayacak. Büyükşehir olmayan illerdeki belediyeler için bu oran yüzde 30 olarak uygulanacak. Kararın, 1 Ocak 2023 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere yayımlandığı tarihte yürürlüğe girmesi bekleniyor.
Düzenleme, Türkiye genelindeki tüm belediyeleri kapsıyor. Özellikle sokak aydınlatmaları, park ve bahçe aydınlatmaları gibi genel aydınlatma hizmetleri bu kapsamda değerlendiriliyor. Belediyelerin, ilgili yıl için tahsil edilen genel bütçe vergi gelirlerinden aldıkları paylardan bu kesintiler yapılacak. Kesinti oranları, belediyelerin nüfus yoğunluğu ve gelişmişlik düzeyine göre farklılık gösterebilecek.
Hazine Üzerindeki Yük Azalıyor
Bu düzenlemenin en önemli etkisi, Hazine üzerindeki mali yükün hafiflemesi olacak. Daha önce genel aydınlatma giderlerinin tamamına yakını Hazine tarafından karşılanıyordu. Yeni sistemle birlikte, belediyeler aydınlatma giderlerinin daha büyük bir kısmını üstlenecek. Bu sayede, devletin bütçe açığının azaltılmasına katkı sağlanması öngörülüyor. Uzmanlar, bu adımın enerji maliyetlerindeki artışın devlet bütçesi üzerindeki etkisini dengelemeye yardımcı olacağını ifade ediyor.
Son dönemde artan enerji fiyatları nedeniyle genel aydınlatma giderlerinin de arttığı biliniyor. Hazine, bu giderleri karşılamak için ek bütçe kaynakları ayırmak zorunda kalıyordu. Yeni düzenleme ile belediyelerin üzerindeki aydınlatma yükümlülüğü artırılarak, Hazine'nin enerji maliyetlerindeki dalgalanmalara karşı daha az hassas hale gelmesi sağlanıyor.
Öte yandan, belediyelerin bu ek mali yükü bütçelerini dengeleyip dengeleyemeyeceği ise ayrı bir tartışma konusu. Bazı belediye yetkilileri, aydınlatma giderlerindeki bu artışın, belediyelerin diğer yatırım harcamalarını kısmasına neden olabileceği uyarısında bulunuyor. Ancak hükümet yetkilileri, belediyelerin gelirlerinin de buna göre artırıldığını ve herhangi bir sorun yaşanmayacağını savunuyor.
Yerel Yönetimlerin Artan Sorumluluğu
Bu karar, merkezi yönetimin yerel yönetimlere yetki ve sorumluluk devri politikasının bir parçası olarak değerlendiriliyor. Son yıllarda, belediyelerin üstlendiği hizmetlerin kapsamı genişlerken, merkezi bütçenin yükü azaltılmaya çalışılıyor. Aydınlatma giderlerindeki bu düzenleme de bu politikayla uyumlu görünüyor.
Belediyelerin aydınlatma giderlerine katkısının artması, enerji tasarrufu konusunda da belediyeleri daha duyarlı hale getirebilir. LED dönüşümü gibi enerji verimliliği sağlayan projeler, belediyelerin kendi bütçelerinden yapacağı harcamaları azaltacağı için daha cazip hale gelecektir. Bu durum, orta vadede hem belediyelerin hem de ülke ekonomisinin enerji maliyetlerinin düşmesine katkı sağlayabilir.
Sonuç olarak, genel aydınlatma giderlerinde yapılan bu düzenleme, mali disiplinin sağlanması ve yerel yönetimlerin güçlendirilmesi açısından önemli bir adım. Hazine'nin üzerindeki yükün azalması, makroekonomik istikrarın korunmasına yardımcı olacak. Ancak belediyelerin bu yeni yükümlülükleri yerine getirebilmesi için gelir kaynaklarının da güçlendirilmesi gerekiyor. Aksi takdirde, bazı belediyelerin finansal zorluklarla karşılaşması kaçınılmaz olabilir.
