ABD'li Demokrat Senatör Chris Van Hollen, işgal altındaki Batı Şeria'da öldürülen Amerikalılara ilişkin bilgilerin "ABD'nin İsrail Büyükelçiliğince örtbas edildiğini" iddia ederek, ABD Senatosu'nda bu örtbas girişiminin soruşturulması çağrısında bulundu. Maryland senatörü, konuyu Senato'nun ilgili komitelerine taşıyarak, Dışişleri Bakanlığı'nın ve Kudüs Büyükelçiliği'nin ölüm olaylarına dair belgeleri Kongre ile paylaşmasını talep etti. Van Hollen'in açıklamaları, Washington'ın İsrail'e yönelik sorgusuz desteğinin Kongre içinde artan bir şekilde tartışıldığı bir dönemde geldi.
Senatörden 'şeffaflık' çağrısı
Senatör Van Hollen, yaptığı yazılı açıklamada, "ABD vatandaşlarının ölümüyle sonuçlanan olaylara ilişkin bilgilerin Amerikan halkından ve Kongre'den saklanması kabul edilemez" ifadelerini kullandı. Van Hollen, özellikle 2023 yılında Batı Şeria'da hayatını kaybeden 17 yaşındaki Tawfic Abdel Jabbar vakasını hatırlatarak, ailesinin ve kamuoyunun olayın aydınlatılmasını hak ettiğini söyledi. Senatör, Büyükelçilik personelinin olay raporlarını "kısmen sansürlediğini" veya "geciktirdiğini" öne sürdü.
ABD Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü ise konuya ilişkin sorulara verdiği yanıtta, "Bakanlık tüm vatandaş ölümlerini ciddiyetle ele almakta ve ilgili bilgileri kongre komiteleriyle paylaşmaktadır" demekle yetindi. Büyükelçilikten ise doğrudan bir yanıt gelmedi.
İsrail ordusunun rolü ve soruşturma talepleri
Batı Şeria'da son yıllarda artan şiddet olaylarında çok sayıda ABD vatandaşı veya çifte vatandaş hayatını kaybetti. İsrail ordusunun operasyonlarında ölen Filistin asıllı Amerikalılar arasında 2022'de Gazze'de öldürülen gazeteci Şireen Abu Akleh ve 2023'te Batı Şeria'da vurulan Tawfic Abdel Jabbar gibi isimler yer alıyor. Van Hollen, bu vakalarda İsrail askerlerinin yargılanmasına ilişkin ABD yasalarının (Leahy Yasası) uygulanıp uygulanmadığının da sorgulanması gerektiğini belirtti.
Senatör ayrıca, Büyükelçilik tarafından tutulan olay kayıtlarının tasnif dışı bırakılması ve Kongre üyelerinin erişimine açılması için bir yasa değişikliği önerisi hazırladığını duyurdu. Bu öneri, iki partiden de destek arayışında.
Kongre'de artan baskı
Van Hollen'in girişimi, ABD Kongresi'nde İsrail'e yönelik silah satışlarının denetlenmesi ve insan hakları ihlallerinin soruşturulması yönündeki çabalara eklemleniyor. Geçtiğimiz aylarda bir grup Demokrat senatör, Dışişleri Bakanlığı'ndan Batı Şeria'daki ölüm olaylarına ilişkin kapsamlı bir rapor talep etmişti. İnsan hakları örgütleri de ABD'nin İsrail'e sağladığı askeri yardımın denetiminin güçlendirilmesi çağrısında bulunuyor.
Uzmanlar, Kongre içindeki bu tür sorgulamaların ABD-İsrail ilişkilerinde bir gerilim noktası oluşturduğunu, ancak yönetimin İsrail'e desteğinin stratejik düzeyde sürdüğünü belirtiyor. Yine de Van Hollen gibi isimlerin ısrarlı takibi, kamuoyu önünde daha fazla hesap verebilirlik baskısı yaratabilir.
Arka plan: ABD vatandaşlarının ölümleri ve hesap verebilirlik
ABD yasalarına göre, yabancı güvenlik güçlerinin ABD vatandaşlarını hedef alan ciddi insan hakları ihlallerinde bulunduğuna dair güvenilir bilgi olması halinde, o ülkeye yapılan güvenlik yardımı askıya alınabilir. Ancak Leahy Yasası'nın İsrail'e uygulanması siyasi açıdan hassas bir konu. Van Hollen'in iddiaları, bu yasanın işletilmediği yönündeki eleştirileri yeniden gündeme getiriyor.
İsrail hükümeti ise daha önce yaptığı açıklamalarda, güvenlik güçlerinin uluslararası hukuka uygun hareket ettiğini ve olayların kendi iç soruşturma mekanizmaları tarafından incelendiğini savunmuştu. Ancak şeffaflık eksikliği, ABD'li milletvekillerinin ve ailelerin güvenini sarsmış durumda.
Senato'nun ilgili komitelerinin önümüzdeki günlerde konuyu gündeme alıp almayacağı belirsiz. Van Hollen'in talebi, en azından kamuoyu önünde bir tartışma başlatmış durumda. ABD'nin İsrail Büyükelçiliği'nin örtbas iddialarına yönelik somut bir yanıt verip vermeyeceği ise yakından izleniyor.
