Basra Körfezi'nde tansiyon tarihi zirveye ulaştı. ABD, İran'da 300'den fazla askeri hedefi vurduğunu açıklarken, İran da misilleme olarak dört Körfez ülkesine insansız hava aracı (İHA) ve füze saldırıları düzenledi. Bölgede güvenlik önlemleri en üst seviyeye çıkarılırken, çatışmaların yayılması Hürmüz Boğazı ve küresel enerji arzına yönelik endişeleri artırıyor. Taraflar arasında sıcak çatışma riski her geçen saat yükselirken, uluslararası toplum ihtiyatlı adımlar atıyor.
ABD operasyonunun detayları
Pentagon Sözcüsü tarafından yapılan yazılı açıklamada, İran'ın askeri altyapısına yönelik operasyonun saat 03.30'da başladığı belirtildi. Operasyonda balistik füze rampaları, İHA üsleri, mühimmat depoları ve komuta merkezleri gibi hedeflerin vurulduğu ifade edildi. Açıklamada, saldırıların İran'ın bölgedeki milis gruplara desteğini sınırlamak amacı taşıdığı, sivil kayıpların önlenmesi için azami hassasiyet gösterildiği kaydedildi. ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM) verilerine göre, 300'ün üzerinde hedef başarıyla imha edildi.
Operasyonun ardından ABD Başkanı, ulusa sesleniş konuşmasında "İran'ın kışkırtmalarına karşı koyduk" diyerek misillemenin sınırlı olduğunu ancak gerektiğinde daha kapsamlı adımlar atılabileceğini söyledi. Öte yandan ABD Dışişleri Bakanı, bölgedeki müttefiklerle koordinasyon halinde olduklarını ve diplomatik çözüme hala kapı açık bırakıldığını belirtti.
İran'ın misillemesi ve Körfez ülkelerinin durumu
İran Devrim Muhafızları ise ABD saldırısına cevap olarak Birleşik Arap Emirlikleri, Bahreyn, Katar ve Suudi Arabistan'daki askeri üsleri hedef aldığını duyurdu. Saldırılarda Şahit-136 tipi İHA'lar ve kısa menzilli füzeler kullanıldığı belirtildi. BAE Savunma Bakanlığı, Abu Dabi havalimanı yakınlarına düşen bir İHA'nın havada imha edildiğini, can kaybı yaşanmadığını açıkladı. Bahreyn ve Katar da benzer teyitlerde bulundu. Suudi Arabistan ise El-Ahsa ve Ed-Dammam bölgelerine düşen füzelerin Patriot sistemleriyle etkisiz hale getirildiğini, bazı parçaların sivil alanlara isabet ettiğini ancak ölen olmadığını bildirdi.
İran Dışişleri Bakanı, gerçekleştirilen saldırının "meşru müdafaa" kapsamında olduğunu, ABD'nin provokatif eylemlerine son vermesi halinde tansiyonun düşürülebileceğini belirtti. Tahran ayrıca, bölgede bulunan ABD askeri varlığının kendileri için doğrudan tehdit oluşturduğunu tekrar vurguladı.
Hürmüz Boğazı ve küresel enerji akışı
Çatışmaların yoğunlaşması, dünya ham petrol tedarikinin yaklaşık beşte birinin geçtiği Hürmüz Boğazı'nın güvenliğini tehlikeye atıyor. Petrol fiyatları, son 24 saatte yüzde 12 artarak varil başına 110 dolar seviyelerine yükseldi. Enerji piyasalarında, İran'ın boğazı mayınlama veya tankerleri durdurma ihtimaline karşı alarma geçildi. ABD Donanması, boğazda sürekli devriye gezdiğini ve seyrüsefer serbestisini koruyacağını açıkladı. Uluslararası Enerji Ajansı, olası bir kesintiye karşı stratejik rezervlerin kullanıma hazır olduğunu bildirdi.
Uluslararası toplumun tepkileri
Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi, durumu görüşmek üzere acil toplantıya çağrıldı. Rusya, Çin ve Avrupalı güçler, taraflara itidal çağrısı yaptı. Fransa, gerilimi düşürmek için arabuluculuk teklifinde bulundu. Türkiye Dışişleri Bakanı, bölge ülkeleriyle temaslarda bulunduklarını ve savaşın yayılmasının kimseye fayda sağlamayacağını belirtti. Suudi Arabistan, kendi topraklarına yönelik saldırıyı kınarken, BAE ve Bahreyn de İran'a karşı ortak savunma mekanizmalarını devreye soktu.
Ortadoğu'daki bu son çatışma, uzun süredir devam eden İran-ABD gerginliğinin sıcak bir savaşa dönüşme riskini barındırıyor. 2019'da Hürmüz Boğazı'nda yaşanan tanker krizine ve 2020'de Kasım Süleymani'nin öldürülmesine yanıt olarak İran'ın füze saldırılarına benzer bir tablo çizen bu gelişmeler, bölgenin kırılgan yapısını bir kez daha gözler önüne seriyor. Uzmanlar, iki tarafın da tam ölçekli bir savaştan kaçınmak isteyeceğini ancak provokasyonların kontrol dışına çıkma ihtimaline karşı dikkatli olunması gerektiğini vurguluyor.
