Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı koordinasyonunda Türkiye Çevre Ajansı tarafından yürütülen Depozitosu Olan Ambalajlar (DOA) Sistemi, yeni bir uygulamayla yaygınlaştırılıyor. 'Mobil DOA' adı verilen el terminali sayesinde, iade makinesi bulunmayan market, bakkal ve büfeler de depozito toplama noktası haline gelecek. Vatandaşlar, ambalajlarını bu noktalara teslim ederek her bir ambalaj için 50 kuruş teşvik alabilecek. Uygulamanın önümüzdeki aylarda kademeli olarak Türkiye genelinde devreye alınması planlanıyor.
Mobil DOA Nasıl Çalışacak?
Mobil DOA sistemi, özellikle kırsal bölgeler ve iade makinesi kurulumu için uygun olmayan küçük işletmeler için tasarlandı. El terminali ile donatılan bakkal, büfe ve marketler, tüketicilerden depozitolu ambalajları teslim alacak. Ambalajların barkodları terminal üzerinden okutularak sisteme kaydedilecek ve tüketicinin hesabına teşvik tutarı aktarılacak. Böylece hem geri dönüşüm oranlarının artırılması hem de küçük esnafın ek gelir elde etmesi hedefleniyor.
Uygulama kapsamında ilk etapta plastik şişeler, cam şişeler ve alüminyum kutular gibi yaygın ambalaj türlerinin kabul edilmesi bekleniyor. Terminal, Türkiye Çevre Ajansı tarafından sağlanacak ve işletmecilere ücretsiz olarak dağıtılacak. Ayrıca işletmecilere, toplanan her ambalaj için ayrıca bir komisyon ödenecek.
Küçük Esnafa Ek Gelir İmkanı
Yeni sistemin en önemli avantajlarından biri, küçük işletmelere ek gelir kapısı açması. Bakkal ve büfeler, topladıkları ambalajlar için hem teşvik hem de komisyon alacak. Bu durumun, özellikle ekonomik zorluk yaşayan esnafa nefes aldırması bekleniyor. Türkiye Esnaf ve Sanatkârları Konfederasyonu (TESK) yetkilileri, uygulamanın esnaf tarafından memnuniyetle karşılandığını ve kısa sürede yaygınlaşması için çalışmalar yapıldığını belirtti.
Öte yandan, tüketiciler için de sistemin kullanımı oldukça basit: Depozitolu ambalajını en yakın bakkal veya büfeye götürüp teslim etmek yeterli. Teslim işlemi sırasında kimlik veya telefon numarası ile sisteme kayıt yapılacak. Biriken teşvik tutarı, mobil uygulama üzerinden takip edilebilecek ve istenildiğinde banka hesabına aktarılabilecek.
Hedef: Yüzde 100 Geri Dönüşüm
DOA Sistemi, 2022 yılında başlatılan ve 2025 yılında zorunlu hale getirilen bir uygulama. Şu ana kadar büyük market zincirlerinde iade makineleri yaygınlaştırılmıştı. Ancak kırsal bölgeler ve küçük işletmeler için pratik bir çözüm sunulamadığından, sistemin tam anlamıyla hayata geçirilemediği eleştirileri yapılıyordu. Mobil DOA ile bu açığın kapatılması ve geri dönüşüm oranlarının artırılması hedefleniyor.
Bakanlık yetkilileri, 2030 yılına kadar depozitolu ambalajların yüzde 100'ünün geri toplanmasını hedeflediklerini açıkladı. Bu hedefe ulaşmak için dijital dönüşümün ve vatandaşların katılımının kritik önem taşıdığı vurgulanıyor.
Uygulamanın Detayları
- Mobil DOA el terminali, işletmelere ücretsiz verilecek.
- Her bir ambalaj için tüketiciye 50 kuruş teşvik ödenecek.
- İşletmeler, topladıkları her ambalaj için komisyon alacak.
- Sistem, kademeli olarak Türkiye genelinde yaygınlaştırılacak.
- Vatandaşlar, teşvik tutarlarını mobil uygulama üzerinden takip edebilecek.
Çevresel Etki ve Beklentiler
Uzmanlar, bu tür uygulamaların çevre kirliliğinin azaltılmasında önemli rol oynadığını belirtiyor. Doğada yüzlerce yıl kalan plastik atıkların geri dönüşümü, hem doğal kaynakların korunmasına hem de karbon emisyonlarının düşürülmesine katkı sağlıyor. Mobil DOA'nın yaygınlaşmasıyla birlikte, özellikle piknik alanları, sahiller ve kırsal bölgelerdeki atık sorununun önemli ölçüde azalacağı tahmin ediliyor.
Uygulamanın başarısı, vatandaşların sisteme olan ilgisine ve küçük işletmelerin katılımına bağlı. Bu noktada, tanıtım çalışmalarının ve teşviklerin artırılması gerektiği ifade ediliyor. Ayrıca, dijital altyapının güçlendirilmesi ve terminal arızalarına karşı teknik destek hattının kurulması gibi konular da önem taşıyor.
Sonuç olarak, Mobil DOA sistemi, geri dönüşümün tabana yayılması ve küçük esnafın ekonomiye katkısı açısından umut verici bir adım. Uygulamanın başarılı olması durumunda, Türkiye'nin çevre politikalarına örnek teşkil edebilecek bir model oluşturacağı düşünülüyor.
