Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum, 1 Temmuz itibarıyla ulusal entegrasyon dönemi başlatılan Depozito Yönetim Sistemi (DOA) kapsamında, ağustos sonu itibarıyla 130 milyon içecek ambalajının geri dönüşüme kazandırıldığını açıkladı. Bakan Kurum, sistemin ülke genelinde yaygınlaştırılması için en az 50 bin iade noktasının oluşturulması hedeflediklerini ve bu sayede hem çevre kirliliğinin önleneceğini hem de ekonomiye önemli katkı sağlanacağını belirtti.
DOA Sistemi Nedir ve Nasıl İşliyor?
Depozito Yönetim Sistemi, içecek ambalajlarının (plastik, cam, alüminyum) tüketici tarafından iade edilmesi karşılığında depozito iadesi yapılan bir geri dönüşüm modelidir. Sistemin temel amacı, tek kullanımlık ambalajların doğaya atılmasını engellemek ve bu malzemelerin yeniden ekonomiye kazandırılmasını sağlamaktır. Bakanlık tarafından yürütülen proje kapsamında, marketler, kafeteryalar ve diğer işletmelerde iade noktaları oluşturulmuş; tüketiciler, ambalajları bu noktalara teslim ederek depozito bedelini geri almaktadır.
- Depozito bedeli: Ambalajın türüne göre değişmekle birlikte, plastik ve cam şişeler için 25 kuruş, alüminyum kutular için ise 50 kuruş olarak belirlenmiştir.
- İade noktası sayısı: Şu an itibarıyla 5 bin olan iade noktası sayısı, yıl sonuna kadar 10 bine çıkarılacak, ardından 50 bin hedefine ulaşılacaktır.
- Uygulama takvimi: 2025 yılı sonuna kadar zorunlu uygulamaya geçilmesi planlanmaktadır. Şu an için gönüllü katılım esastır.
Depozito Yönetim Sistemi'nin Çevresel ve Ekonomik Katkıları
Bakan Kurum, sistemin çevresel etkilerine dikkat çekerek, "Bu sistemle hem doğamızı koruyoruz hem de ülkemizin dışa bağımlılığını azaltıyoruz. Geri dönüştürülen her ambalaj, ham madde ithalatının önüne geçiyor ve ekonomiye milyonlarca lira katkı sağlıyor" dedi. Kurum'un verdiği bilgilere göre, toplanan 130 milyon ambalajın büyük bir kısmını plastik şişeler oluşturuyor. Bu sayede yaklaşık 10 bin ton plastik atığın doğaya karışması engellendi.
Ekonomik boyut ele alındığında, geri dönüşüm sektörünün ülke ekonomisine yıllık katkısının 1,5 milyar dolara ulaştığı belirtiliyor. DOA sistemiyle bu katkının daha da artması hedefleniyor. Bakanlık yetkilileri, önümüzdeki dönemde yapılacak düzenlemelerle sektörün istihdam olanakları da artıracağını vurguluyor. Ayrıca, Türkiye'nin iklim değişikliğiyle mücadele kapsamında 2053 net sıfır emisyon hedefine ulaşmasında geri dönüşümün kritik bir rol oynadığı ifade ediliyor.
Vatandaşların Sisteme İlgisi ve Gelecek Planlar
Bakan Kurum, vatandaşların sisteme yoğun ilgi gösterdiğini belirterek, "Şu ana kadar sistemimiz gönüllü katılım esasına dayanıyor. Buna rağmen 130 milyonun üzerinde ambalaj toplandı. Bu, toplumumuzun çevre konusundaki duyarlılığını gösteriyor. Depozito iade makinelerinin sayısını artırdıkça, katılımın çok daha yüksek olacağına inanıyoruz" şeklinde konuştu. Bakanlık ayrıca, dijital uygulamalar üzerinden yapılacak iadelerde puan biriktirme ve ödüllendirme sistemlerinin de hayata geçirileceğini duyurdu. Bu sayede özellikle genç neslin sisteme dahil edilmesi amaçlanıyor.
Uzmanlardan Değerlendirme: Türkiye'nin Geri Dönüşümde Yeni Dönemi
Çevre kaynaklı sürdürülebilirlik alanında çalışan uzmanlar, DOA sistemini Türkiye'nin döngüsel ekonomiye geçişinde önemli bir adım olarak değerlendiriyor. Uzmanlar, özellikle plastik atıkların geri dönüşümünün artmasının mikroplastik kirliliğini azaltacağını ve deniz ekosistemini koruyacağını belirtiyor. Ayrıca, benzer uygulamaların Avrupa Birliği ülkelerinde başarıyla yürütüldüğüne dikkat çekilerek, Türkiye'nin bu alanda öncü ülkeler arasına girebileceği ifade ediliyor.
Türkiye'nin atık yönetimi politikaları göz önünde bulundurulduğunda, DOA sisteminin başarılı olması, diğer sektörlerde de benzer depozito uygulamalarının hayata geçirilmesi için örnek teşkil edebilir. Bakanlığın 2024 yılı içinde sistemi yasal zorunluluk haline getirmesi bekleniyor. Bu adımla birlikte, Türkiye'nin geri dönüşüm oranının yüzde 50'ye ulaşması hedefleniyor. Sürdürülebilir bir çevre ve güçlü bir ekonomi için atılan bu adım, ülke genelinde çevre bilincinin artmasına da katkı sunacak gibi görünüyor.
