Anayasa Mahkemesi (AYM), kamuoyunda geniş yankı uyandıran süresiz nafaka düzenlemesini Anayasa'ya aykırı bularak iptal etti. Resmi Gazete'de yayımlanacak kararla birlikte, Türk Medeni Kanunu'nun 175. maddesinde yer alan yoksulluk nafakasının süresiz talep edilebilmesine imkan tanıyan hüküm ortadan kalktı. Karar, boşanma davalarında nafakanın süresini ve miktarını doğrudan etkileyecek. Peki bu karar ne anlama geliyor, çocuklara ödenen iştirak nafakası da bu kapsamda mı? İşte detaylar.
Kararın gerekçesi ve kapsamı
AYM, itiraz başvurusunu değerlendirdiği kararında, süresiz nafakanın Anayasa'nın 2. maddesinde düzenlenen hukuk devleti ilkesi, 13. maddedeki temel hak ve özgürlüklerin sınırlandırılması rejimi ve 35. maddedeki mülkiyet hakkına aykırı olduğuna hükmetti. Yüksek Mahkeme, nafaka yükümlülüğünün süresiz olmasının, borçlunun yeniden evlenme ve aile kurma hakkını orantısız şekilde sınırladığını belirtti. Kararda, 'yoksulluk nafakasının süresiz olması, nafaka borçlusunun mülkiyet hakkına ve özel hayata saygı hakkına müdahale teşkil etmektedir' ifadelerine yer verildi.
İptal kararı, yürürlük tarihinden itibaren açılacak davalarda uygulanacak. Ancak AYM, iptal hükmünün Resmi Gazete'de yayımlanmasından itibaren 9 ay sonra yürürlüğe girmesini kararlaştırdı. Bu süre içinde TBMM'nin konuya ilişkin yeni bir düzenleme yapması bekleniyor.
Süresiz nafaka nedir, kimleri ilgilendiriyor?
Yoksulluk nafakası, boşanma sonrasında maddi durumu diğer eşe göre daha kötü olan tarafa, eski eş tarafından ödenen nafakadır. 1988 yılındaki yasa değişikliğiyle süresiz hale getirilen bu düzenleme, özellikle erkeğin süresiz nafaka ödemesiyle sonuçlanan boşanma davalarında sıkça eleştiriliyordu. İptal kararıyla birlikte, nafaka süresi artık mahkemeler tarafından belirlenecek. Süre, tarafların ekonomik durumları, evlilik süresi, kusur durumu gibi kriterlere göre hakim tarafından takdir edilecek.
Önemli bir detay ise çocuklara ödenen iştirak nafakasının bu karardan etkilenmemesi. İştirak nafakası, çocukların bakım, eğitim ve yaşam giderlerini karşılamak için ödeniyor ve süresiz nafaka gibi bir tartışma konusu değil.
Kararın toplumsal yansımaları
Kadın örgütleri, kararın kadınların ekonomik bağımsızlığını zayıflatarak boşanma sonrası yoksulluğu derinleştireceğini savunsa da, erkek hakları dernekleri kararı 'uzun süredir beklenen bir adalet' olarak nitelendirdi. Aile hukuku alanında çalışan avukatlar ise yeni yasal düzenlemenin belirsizliğe yol açtığını, 9 aylık geçiş sürecinde mevcut davaların nasıl etkileneceğinin netleşmesi gerektiğini ifade ediyor. TBMM Adalet Komisyonu'nun önümüzdeki haftalarda konuyla ilgili çalışma başlatması bekleniyor.
Karar, Anayasa Mahkemesi'nin bireysel hak ve özgürlükler ile toplumsal fayda arasında denge kurma çabasının bir yansıması olarak değerlendirilebilir. Süresiz nafakanın kaldırılması, boşanma hukukunda önemli bir dönüm noktası olurken, yeni düzenlemenin mağduriyetleri önlemesi ve hakkaniyeti sağlaması açısından dikkatle hazırlanması gerekiyor.
