Anayasa Mahkemesi'nin (AYM), 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 175. maddesinde yer alan süresiz nafaka düzenlemesini iptal etmesine ilişkin gerekçeli karar, Resmi Gazete'de yayımlandı. Karar, boşanma davalarında yoksulluk nafakasının süresiz olarak bağlanmasının mülkiyet hakkı ve adil yargılanma hakkını ihlal ettiği gerekçesine dayanıyor. İptal kararı, yayımından itibaren 9 ay sonra yürürlüğe girecek. Bu süre içinde yasama organının yeni bir yasal düzenleme yapması bekleniyor.
İptal Kararının Gerekçesi: Mülkiyet ve Adil Yargılanma İhlali
AYM'nin gerekçeli kararında, Türk Medeni Kanunu'nun 175. maddesinin ikinci fıkrasında yer alan "Yoksulluğa düşecek olan taraf, kusuru daha ağır olmamak koşuluyla geçimi için diğer taraftan mali gücü oranında süresiz olarak nafaka isteyebilir" hükmü incelendi. Mahkeme, bu düzenlemenin nafaka yükümlüsünün mülkiyet hakkını ölçüsüz şekilde sınırladığını belirtti. Süresiz nafaka yükümlülüğünün, tarafların boşanma sonrasındaki yaşam koşullarını belirsiz bir süre boyunca etkilediği ve nafaka alacaklısının yeniden evlenme veya ekonomik bağımsızlığını kazanma durumlarında dahi devam ettiği vurgulandı.
Kararda, nafaka yükümlüsünün ekonomik özgürlüğünün korunması ile nafaka alacaklısının yoksulluktan korunması arasında adil bir dengenin gözetilmesi gerektiği ifade edildi. Mevcut düzenlemenin, nafaka alacaklısının gerçek ihtiyacı ortadan kalksa bile ödeme yükümlülüğünü sürdürdüğü, bunun da Anayasa'nın 35. maddesinde güvence altına alınan mülkiyet hakkıyla bağdaşmadığı sonucuna varıldı.
Süresiz Nafaka Uygulaması ve Hukuki Arka Plan
Türk hukukunda yoksulluk nafakası, boşanma sonrası ekonomik olarak zor duruma düşen eşin korunması amacıyla 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 175. maddesinde düzenlenmişti. Madde, nafaka alacaklısının kusurunun daha ağır olmaması koşuluyla süresiz nafaka talep edebilmesine olanak tanıyordu. Uygulamada, nafaka süresinin belirsizliği hem akademik çevrelerde hem de kamuoyunda tartışmalara yol açmıştı. Nafaka yükümlüsü, alacaklının yeniden evlenmesi veya ekonomik durumunun düzelmesi gibi durumlarda nafakanın kaldırılması için dava açabiliyordu; ancak bu süreçler uzun ve masraflı olabiliyordu.
AYM, 2023 yılında yapılan bireysel başvurular neticesinde 175. maddeyi incelemiş ve iptal kararını oy çokluğuyla almıştı. Gerekçeli kararın Resmi Gazete'de yayımlanmasıyla birlikte iptal kararının hukuki sonuçları netleşti. Karar, yayım tarihinden itibaren 9 ay sonra yürürlüğe girecek. Bu süre zarfında Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin yeni bir yasal çerçeve oluşturması gerekiyor. Aksi halde, süresiz nafakaya ilişkin hüküm yürürlükten kalkacak ve boşanma davalarında nafaka süresinin belirlenmesinde yeni kriterler uygulanacak.
Kararın Toplumsal ve Hukuki Yansımaları
AYM'nin iptal kararı, boşanma hukuku uygulamasında önemli değişikliklere yol açacak. Süresiz nafaka, özellikle kadınların ekonomik güvencesi açısından kritik bir mekanizma olarak görülüyordu. Karar sonrası, nafaka süresinin belirli bir süreyle sınırlandırılması veya ekonomik koşullara göre yeniden değerlendirilmesi gündeme gelecek. Kadın örgütleri ve bazı hukukçular, iptalin kadınları olumsuz etkileyebileceğini savunurken, iş dünyası ve nafaka yükümlüsü bireyler kararı olumlu karşıladı.
Yeni yasal düzenlemede, nafaka süresinin evlilik süresi, tarafların yaşları, ekonomik durumları ve kusur oranları gibi kriterlere bağlanması bekleniyor. Ayrıca, nafaka alacaklısının yeniden evlenmesi veya gelir elde etmesi durumunda nafakanın otomatik olarak sona ermesi gibi mekanizmalar tartışılıyor. AYM kararı, yalnızca nafaka hukukunu değil, aynı zamanda boşanma sonrası mal paylaşımı ve tazminat gibi konuları da dolaylı olarak etkileyebilir.
Kararın yürürlüğe girmesine 9 ay gibi kısa bir süre kalması, yasama sürecini acele ettirebilir. Meclis'in, tarafların haklarını dengeleyen ve Anayasa'ya uygun yeni bir madde ihdas etmesi gerekiyor. Aksi takdirde, boşanma davalarında nafaka süresinin belirlenmesi hakimin takdirine kalacak ve bu da uygulamada belirsizliklere yol açabilecek.
Sonuç olarak, AYM'nin süresiz nafaka iptali, Türk aile hukukunda bir dönüm noktası olarak nitelendiriliyor. Karar, bireylerin mülkiyet haklarını koruma ile sosyal devlet ilkesi arasındaki dengeyi yeniden tanımlıyor. Önümüzdeki aylarda yapılacak yasal düzenlemeler, boşanma sonrası ekonomik güvencenin nasıl sağlanacağını belirleyecek. Toplumun farklı kesimlerinden gelen tepkiler, yeni düzenlemenin şekillenmesinde etkili olacak gibi görünüyor.
