Anayasa Mahkemesi (AYM), Türk medeni hukukunda tartışmalı bir konu olan süresiz nafaka düzenlemesini oy çokluğuyla iptal etti. Karar, boşanma davalarında eşlerden birine ömür boyu nafaka bağlanmasını öngören Türk Medeni Kanunu'nun ilgili maddesine ilişkin. Yüksek Mahkeme, düzenlemeyi Anayasa'nın eşitlik ve adalet ilkelerine aykırı bularak iptal etti. Karar, Resmi Gazete'de yayımlandıktan sonra yürürlüğe girecek ve yeni boşanma davalarında süresiz nafaka talepleri reddedilecek.
Kararın gerekçesi ne?
AYM, iptal gerekçesinde, süresiz nafakanın taraflar arasında fiili bir eşitsizlik yarattığını ve nafaka yükümlüsünün mali durumunun değişmesine rağmen yükümlülüğün devam etmesinin adil olmadığını vurguladı. Mahkeme, nafakanın süresiz değil, makul bir süreyle sınırlandırılması gerektiğini belirtti. Kararda, özellikle nafaka alacaklısının çalışabilecek durumda olması halinde, nafaka yükümlülüğünün süresiz devam etmesinin bireyin çalışma özgürlüğüne müdahale niteliği taşıdığı ifade edildi. Oy çokluğuyla alınan karara karşı azınlık görüşü, nafakanın mağdur tarafı korumak için gerekli olduğunu savunsa da çoğunluk, düzenlemenin günümüz koşullarında sürdürülemez olduğu kararına vardı.
Nafaka hukukunda yeni dönem
İptal kararıyla birlikte, nafaka hukukunda yeni bir dönem başlıyor. Artık boşanma davalarında hakimler, süresiz nafaka yerine belirli bir süreyle sınırlı nafakaya hükmedecek. Bu süre, tarafların ekonomik durumu, evlilik süresi ve mağduriyet derecesi gibi faktörlere göre belirlenecek. Uzmanlar, kararın özellikle erkek nafaka yükümlüleri tarafından olumlu karşılandığını, ancak kadın örgütlerinin tepkisine yol açtığını belirtiyor. Kadın dernekleri, süresiz nafakanın kaldırılmasının boşanma sonrası kadınları ekonomik olarak zor durumda bırakabileceği uyarısında bulundu. Ancak AYM kararı, bu endişeleri dikkate alarak, nafakanın tamamen kaldırılması yerine süre sınırlaması getirilmesini hedefliyor.
Karar, aynı zamanda Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi içtihatlarıyla da uyumlu bulunuyor. AİHM, daha önceki kararlarında, nafaka yükümlülüğünün süresiz olmasının orantısız bir müdahale oluşturabileceğini belirtmişti. Türkiye'deki yargı süreci de bu yönde ilerleyerek, Anayasa Mahkemesi'nin iptal kararıyla noktalandı.
Bağımsız değerlendirmelere göre, bu karar Türkiye'de nafaka sistemini köklü biçimde değiştirecek. Süresiz nafaka uygulaması, özellikle uzun süren boşanma davalarında taraflar arasında çekişmeye neden oluyordu. Yeni düzenleme, nafaka süresinin makul bir çerçeveye oturtulmasıyla hem adaletin sağlanmasına hem de bireysel özgürlüklerin korunmasına katkı sunacak. Ancak uygulamanın detayları, TBMM'nin yeni bir yasal düzenleme yapmasını gerektirebilir.
