Anayasa Mahkemesi (AYM), olağanüstü hal (OHAL) döneminde çıkarılan kanun hükmünde kararname (KHK) ile kamu görevinden ihraç edilen M.E.O.'nun bireysel başvurusunda, yargı sürecinde yeterli gerekçe sunulmadığı için 'özel hayata saygı hakkının' ihlal edildiğine karar verdi. Ancak aynı gerekçeyle başvuran D.D.'nin başvurusunu reddeden AYM, kararında OHAL rejiminin özel hayata müdahaleyi meşrulaştırabileceğine işaret etti.
İki Başvuru, Farklı Sonuç
AYM, FETÖ/PYD bağlantılı olduğu iddiasıyla OHAL KHK'sı kapsamında görevden alınan iki farklı kişinin başvurusunu değerlendirdi. M.E.O. ile ilgili verilen ihlal kararında, başvurucunun yargılama sürecinde savunma hakkının kısıtlandığı ve kararların soyut gerekçelerle verildiği belirtildi. Mahkeme, 'özel hayata saygı hakkının' ihlal edildiğine oy birliğiyle hükmetti. Buna karşılık D.D.'nin başvurusu, OHAL döneminde alınan tedbirlerin ölçülü olduğu gerekçesiyle reddedildi. İki karar arasındaki fark, OHAL şartlarının yargısal denetimde nasıl ele alınması gerektiği sorusunu gündeme getirdi.
OHAL'in Gölgesinde Adalet
AYM'nin M.E.O. kararında, 'başvurucunun özel hayatına müdahalenin kanuni dayanağı bulunmakla birlikte, müdahalenin zorunlu bir toplumsal ihtiyaca karşılık gelip gelmediğinin somut delillerle ortaya konulmadığı' ifade edildi. Bu ifade, OHAL rejiminin bireysel hakları sınırlama yetkisini tamamen keyfi kullanmadığını, ancak her somut olayda ölçülülük denetimi yapılması gerektiğini ortaya koyuyor. D.D. başvurusunda ise başvurucunun FETÖ ile bağının kuvvetli olduğu ve KHK ile ihracın ölçülü olduğu sonucuna varıldı.
Hukuki Tartışmalar
Kararlar, OHAL döneminde çıkarılan KHK'ların yargısal denetimi konusunda önemli bir emsal teşkil ediyor. Bazı hukukçular, AYM'nin OHAL döneminde dahi bireysel hakları koruma refleksi göstermesini olumlu bulurken, diğerleri kararın OHAL rejimini meşrulaştırdığını savunuyor. Özellikle D.D. kararında 'özel hayata saygı hakkı aranmaz' yorumunun yapıldığı iddiası, insan hakları örgütlerinin tepkisini çekti. Oysa AYM, D.D. kararında bu ifadeyi kullanmadı ancak M.E.O. kararında 'OHAL'de dahi özel hayata saygı hakkı tamamen askıya alınamaz' ilkesini vurguladı.
Bu kararlar, Türkiye'de 15 Temmuz darbe girişimi sonrası ilan edilen OHAL sürecinde 125 binden fazla kişinin KHK ile kamu görevinden ihraç edilmesinin hukuki temelini bir kez daha tartışmaya açtı. AYM'nin bireysel başvurularda verdiği ihlal kararları, OHAL döneminde alınan tedbirlerin mutlak olmadığını ve yargı denetimine tabi olduğunu gösteriyor.
