Finlandiya Başbakanı Petteri Orpo ve Norveç Başbakanı Jonas Gahr Store, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile 15 ay aradan sonra ilk kez telefon görüşmesi gerçekleştirdi. Diplomatik kaynaklara göre görüşme, Abu Dabi'de düzenlenecek üçlü zirve öncesinde kritik mesajların iletilmesi amacıyla yapıldı. Görüşmede Ukrayna'daki savaşın beşinci yılına yaklaşılırken Avrupa ile Rusya arasındaki iletişim kanallarının yeniden açılması sinyali verildi.
Görüşmenin detayları ve tarafların mesajları
Edinilen bilgilere göre, telefon görüşmesi yaklaşık bir saat sürdü. Finlandiya Başbakanı Orpo, görüşmede Avrupa'nın güvenlik endişelerini dile getirirken, Norveç Başbakanı Store ise Kuzey Avrupa'da artan istikrarsızlığa dikkat çekti. Putin'in ise Batı'nın yaptırımlarına rağmen Rusya'nın diyalog kapısını açık tuttuğunu vurguladığı belirtildi. Görüşmenin ana gündem maddeleri arasında enerji güvenliği, tahıl koridoru ve esir takası konularının yer aldığı öğrenildi.
Finlandiya ve Norveç, NATO üyesi ülkeler olarak Rusya ile doğrudan temas kuran ilk Avrupa ülkeleri oldu. Daha önce Almanya ve Fransa liderleri de benzer girişimlerde bulunmuş ancak somut bir sonuç alınamamıştı. Bu görüşme, Avrupa'nın Rusya ile diyalog kanallarını yeniden tesis etme çabasının bir parçası olarak yorumlanıyor.
Abu Dabi zirvesi öncesi kritik diplomatik hamle
Görüşmenin zamanlaması, önümüzdeki günlerde Abu Dabi'de yapılması planlanan üçlü zirve öncesine denk gelmesi açısından dikkat çekici. Zirveye Finlandiya, Norveç ve Rusya liderlerinin yanı sıra Birleşik Arap Emirlikleri'nin ev sahipliği yapması bekleniyor. Zirvede, Ukrayna krizine ilişkin yeni bir barış planının masaya yatırılması ve insani koridorların genişletilmesi öngörülüyor.
Diplomatik çevreler, bu telefon görüşmesinin zirve öncesi bir ön müzakere niteliği taşıdığını belirtiyor. Avrupa Birliği yetkilileri ise görüşmeyi temkinli bir memnuniyetle karşılarken, somut adımların görülmesi gerektiğini vurguluyor. Rusya tarafından yapılan açıklamada ise görüşmenin 'yapıcı bir atmosferde' geçtiği ifade edildi.
Savaşın beşinci yılına girilirken, Avrupa ile Rusya arasındaki doğrudan temasların yeniden başlaması, kıta genelinde bir rahatlama yaratabilir. Ancak uzmanlar, görüşmenin hemen somut sonuç doğurmasının beklenmemesi gerektiğini, diyalog sürecinin uzun soluklu olacağını hatırlatıyor.
Arka plan: 15 aylık sessizlik nasıl bozuldu?
Rusya'nın Ukrayna'ya yönelik geniş çaplı müdahalesinin ardından Avrupa ülkeleri ile Rusya arasındaki üst düzey temaslar büyük ölçüde kesilmişti. Son olarak 2024 yılının başlarında Almanya Başbakanı Olaf Scholz ile Putin arasında bir telefon görüşmesi gerçekleşmiş, ancak bu görüşme sonuçsuz kalmıştı. Aradan geçen 15 ay boyunca Avrupa liderleri Rusya ile doğrudan iletişim kurmaktan kaçındı.
Finlandiya'nın NATO'ya katılması ve Norveç'in Rusya sınırına yakın bölgelerde askeri varlığını artırması, bölgede tansiyonu yükseltmişti. Ancak son dönemde enerji fiyatlarındaki dalgalanmalar ve küresel gıda krizi, Avrupa'yı Rusya ile yeniden masaya oturmaya zorladı. Uzmanlar, bu telefon görüşmesinin jeopolitik dengelerde bir yumuşama sinyali olarak okunabileceğini belirtiyor.
Görüşmenin perde arkasında, Birleşik Arap Emirlikleri'nin arabuluculuk çabalarının etkili olduğu biliniyor. Abu Dabi, son aylarda hem Rusya hem de Batılı ülkelerle iyi ilişkilerini kullanarak diplomatik bir kanal açmaya çalışıyordu. Bu çerçevede, Finlandiya ve Norveç liderlerinin Putin ile görüşmesi, BAE'nin gizli diplomasisinin bir sonucu olarak değerlendiriliyor.
Öte yandan, görüşmenin içeriğine dair resmi açıklamalar sınırlı. Finlandiya hükümetinden yapılan yazılı açıklamada, 'Başbakan Orpo, Rusya ile diyalog kanallarının açık tutulmasının önemini vurgulamıştır' denildi. Norveç Başbakanlığı ise görüşmenin 'bölgesel güvenlik ve insani konular' ekseninde geçtiğini bildirdi. Kremlin Sözcüsü Dmitri Peskov ise görüşmeye ilişkin soruları yanıtsız bıraktı.
Uzmanlar ne diyor?
Uluslararası ilişkiler uzmanları, bu telefon görüşmesini Avrupa'nın Rusya politikasında bir dönüm noktası olarak nitelendiriyor. Helsinki Üniversitesi'nden Prof. Dr. Anna Virtanen, '15 aylık sessizliğin ardından gelen bu temas, Avrupa'nın güvenlik mimarisinde yeni bir sayfa açabilir. Ancak Putin'in samimiyeti konusunda şüpheler devam ediyor' değerlendirmesinde bulundu.
Diğer yandan, bazı analistler görüşmenin zamanlamasını seçim takvimlerine bağlıyor. Finlandiya'da yaklaşan yerel seçimler öncesinde Orpo'nun dış politika başarısı olarak sunulabileceği belirtiliyor. Norveç'te ise Store hükümeti, enerji fiyatlarındaki artış ve halk desteğindeki düşüşle mücadele ediyor.
Abu Dabi zirvesinin ise somut sonuçlar doğurup doğurmayacağı belirsizliğini koruyor. Zirvede, tahıl koridorunun yeniden açılması, esir takası ve savaşın sona erdirilmesi için yol haritası gibi konuların ele alınması bekleniyor. Avrupa Birliği Dış İlişkiler Yüksek Temsilcisi Josep Borrell, yaptığı açıklamada 'Diyaloğu memnuniyetle karşılıyoruz ancak Rusya'nın eylemleriyle sözleri arasındaki tutarsızlığa dikkat etmeliyiz' ifadelerini kullandı.
Sonuç olarak, bu telefon görüşmesi Avrupa-Rusya ilişkilerinde bir kırılma noktası olabilir. Ancak savaşın seyri ve tarafların tutumu, diyaloğun ne kadar ileri gideceğini belirleyecek. Önümüzdeki günlerde yapılacak açıklamalar, bu diplomatik girişimin samimiyetini ve sürdürülebilirliğini gösterecek.
