Yapay zeka şirketlerinin veri toplama yarışı, Avrupa'da sahaf raflarına kadar uzandı. Paravan firmalar aracılığıyla milyonlarca ikinci el kitap toplanarak imha ediliyor. Uzmanlar, bu durumun tarihi ve kültürel mirasın yok olmasına yol açtığını belirtiyor. Özellikle nadir bulunan eserlerin hedef alındığı ifade edilirken, konuyla ilgili soruşturma başlatıldı.
Kitap imhası süreci nasıl işliyor?
Avrupa genelinde faaliyet gösteren paravan firmalar, sahaflardan büyük miktarlarda kitap satın alıyor. Bu kitaplar, genellikle telif hakkı süresi dolmuş eserlerden oluşuyor. Toplanan kitaplar, yapay zeka modellerini eğitmek için kullanılacak veri setleri oluşturma amacıyla imha ediliyor. Ancak bu süreçte birçok tarihi değeri olan kitap da yok oluyor. Hollanda ve Almanya başta olmak üzere, birçok ülkede sahaflar, bu uygulamaya karşı çıkıyor.
Kültürel miras tehdit altında
Uzmanlar, bu tür uygulamaların kültürel miras için büyük bir tehdit oluşturduğunu vurguluyor. Özellikle nadir basılmış kitaplar, el yazmaları ve tarihi belgelerin imha edilmesi, bilim dünyasında endişelere yol açıyor. Avrupa Kültürel Miras Örgütü, konuya ilişkin bir rapor yayımlayarak, bu tür faaliyetlerin durdurulması çağrısında bulundu. Ayrıca Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Örgütü (UNESCO) de konuyu yakından takip ettiğini açıkladı.
Yapay zeka şirketleri ise bu kitapların kullanılmasının, yapay zeka modellerinin daha iyi eğitilmesini sağladığını ve bunun kamu yararına olduğunu savunuyor. Ancak eleştirmenler, veri toplama yönteminin şeffaf olmadığını ve kültürel mirasın korunmasıyla çeliştiğini dile getiriyor. Avrupa Birliği'nin (AB) bu konuda düzenleme yapması bekleniyor.
Hukuki süreç ve önlemler
Olayın ortaya çıkmasının ardından, Fransa ve İtalya'da bazı paravan firmalar hakkında soruşturma başlatıldı. Sahaflar, kitapların imha edilmeden önce dijitalleştirilmesi gerektiğini belirtiyor. Ayrıca kitap bağış kampanyaları başlatılarak nadir eserlerin korunması hedefleniyor. Bu kampanyalara, birçok üniversite ve kütüphane destek veriyor.
Kültür ve Turizm Bakanlıkları da harekete geçti. Bazı ülkeler, ikinci el kitap alım satımını denetlemek için yeni düzenlemeler hazırlıyor. Bu kitapların yurt dışına çıkarılması veya imha edilmesi durumunda yaptırım uygulanması planlanıyor. Avrupa Parlamentosu'nda da konuyla ilgili bir oturum düzenlenmesi gündemde.
Yapay zeka alanındaki gelişmelerin kültürel miras üzerindeki etkileri, hukuki boyutuyla da tartışılıyor. Uzmanlara göre, bu tür uygulamaların önüne geçmek için uluslararası anlaşmaların güçlendirilmesi gerekiyor. Aksi takdirde, daha fazla tarihi eser yok olma riskiyle karşı karşıya kalabilir.
