Avrupa'da konut işgalleri son yıllarda hızla artarak mülk sahipleri için ciddi bir krize dönüştü. İspanya'dan İtalya'ya, Fransa'dan Yunanistan'a kadar birçok ülkede on binlerce ev, "okupa" adı verilen gruplar tarafından izinsiz olarak işgal ediliyor. Yasal süreçlerin aylar hatta yıllar sürmesi, mağdurları çaresiz bırakırken, hükümetler etkili bir çözüm üretmekte zorlanıyor.
İspanya'da Okupa Gerçeği: 2025'te 100 Binden Fazla İşgal
İspanya, okupa sorununun en yoğun yaşandığı ülkelerin başında geliyor. İçişleri Bakanlığı verilerine göre, 2025 yılı içinde ülke genelinde 100 binden fazla konut işgali vakası kaydedildi. Katalonya, Madrid, Endülüs ve Valensiya bölgeleri en fazla işgalin yaşandığı yerler olarak öne çıkıyor. Barselona'da bazı mahallelerde her on evden birinin işgal altında olduğu tahmin ediliyor.
İspanyol yasalarına göre, bir mülk 48 saat içinde işgal edilirse ve işgalciler suçüstü yakalanmazsa, polis mülke müdahale edemiyor. Mülk sahipleri, tahliye kararı alabilmek için mahkemeye başvurmak zorunda kalıyor. Bu süreç ortalama 18 ila 24 ay sürüyor. Bu süre zarfında işgalciler, kamu hizmetlerinden (su, elektrik, doğalgaz) ücretsiz yararlanabiliyor ve mülk sahibi faturaları ödemek zorunda kalıyor.
Madrid'de yaşayan emekli öğretmen Maria Lopez, 2023 yılında boş tuttuğu dairesinin işgal edildiğini ve hâlâ tahliye edemediğini belirtiyor. "Mahkeme kararı çıktı ama işgalciler temyiz yoluna gitti. İki yıldır kiramı alamıyorum, üstüne bir de onların faturalarını ödüyorum" diyor. Lopez'in durumu, binlerce İspanyol mülk sahibinin ortak kaderi.
İtalya, Fransa ve Yunanistan'da Durum
İtalya'da özellikle Roma ve Milano'da okupa hareketleri yaygın. 2024'te ülke çapında 25 binin üzerinde işgal vakası rapor edildi. İtalyan hükümeti 2023'te işgalcilere karşı daha sert önlemler içeren bir yasa tasarısı hazırladı ancak yargı süreçlerindeki tıkanıklık nedeniyle uygulamada sonuç alınamadı.
Fransa'da ise "squat" olarak bilinen işgal hareketleri, özellikle Paris ve çevresinde yoğunlaşıyor. Fransız yasaları, kış aylarında (1 Kasım - 31 Mart) tahliyeleri yasaklıyor. Bu "kış barışı" dönemi, işgalciler için adeta koruma kalkanı işlevi görüyor. 2025 itibarıyla Fransa genelinde 40 binden fazla işgal vakası bulunuyor.
Yunanistan'da Atina ve Selanik'te anarşist grupların organize ettiği işgaller, mülk sahiplerini canından bezdirmiş durumda. Yunan mahkemeleri tahliye kararlarını hızlı verse de polis müdahalesi için ek onay gerekiyor ve bu süreç aylarca uzayabiliyor.
Mağdurlar Ne Yapıyor?
Mülk sahipleri çeşitli çözüm yolları arıyor. Bazıları özel güvenlik şirketleriyle anlaşarak evlerini korumaya çalışıyor. Ancak bu yöntem hem maliyetli hem de yasal sınırlar içinde etkisiz kalabiliyor. İspanya'da "Desokupa" adlı özel şirketler, işgalcileri ikna yoluyla çıkarmak için hizmet veriyor. Fakat bu şirketlerin yöntemleri sık sık tartışma konusu oluyor ve bazı davalarda suç unsuru taşıdığı iddia ediliyor.
Diğer bir yol ise sigorta. Ancak çoğu sigorta poliçesi işgal durumunu kapsam dışı bırakıyor. Mülk sahipleri, işgal nedeniyle oluşan maddi zararları tahsil edemiyor.
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'ne yapılan bireysel başvurular da artışta. Mağdurlar, mülkiyet hakkının ihlal edildiğini savunuyor. Ancak mahkeme süreçleri yıllar alıyor ve emsal teşkil edecek kesin bir karar henüz çıkmış değil.
Hükümetlerin Çözüm Arayışları
İspanya'da 2024'te yürürlüğe giren yeni ceza kanunu düzenlemesi, işgalcilere 1 ila 3 yıl hapis cezası öngörüyor. Ancak uygulamada savcılar, delil yetersizliği veya usul hataları nedeniyle davaları düşürebiliyor. Katalonya bölgesi, işgalcilere karşı "hızlı tahliye" protokolü başlattı. Bu protokol kapsamında, işgal tespit edildikten sonra 15 gün içinde tahliye kararı verilebiliyor. Ancak bu uygulama sadece Katalonya ile sınırlı.
İtalya'da Başbakan Giorgia Meloni hükümeti, "Güvenlik Yasası" adı altında kapsamlı bir reform hazırlığında. Tasarı, işgalcilere yönelik cezaları artırmayı ve tahliye süreçlerini hızlandırmayı hedefliyor. Muhalefet ise yasanın sosyal konut sorununu çözmeyeceğini, aksine yoksulları suçlu ilan edeceğini savunuyor.
Fransa'da ise mevcut yasaların yetersiz olduğu görüşü hâkim. 2025 başında parlamento, işgalcilere karşı daha caydırıcı önlemler içeren bir yasa teklifini tartışmaya açtı. Teklif, işgalin tespitinden itibaren 72 saat içinde tahliye imkânı tanıyor. Ancak insan hakları örgütleri, bu düzenlemenin barınma hakkını ihlal edeceği gerekçesiyle karşı çıkıyor.
Uzmanlar Ne Diyor?
Konut politikaları uzmanı Dr. Elena Garcia, sorunun temelinde ekonomik eşitsizlik ve konut arzındaki yetersizliğin yattığını belirtiyor. "İşgalcilerin bir kısmı gerçekten barınma ihtiyacı olan kişiler. Ancak organize suç örgütleri de bu durumu istismar ediyor. Bazı okupa grupları, işgal ettikleri evleri yüksek kira karşılığında üçüncü kişilere kiralıyor. Bu, sorunun sadece bir güvenlik meselesi olmadığını gösteriyor" diyor.
Hukuk profesörü Prof. Dr. Antonio Ruiz ise yasal süreçlerin uzunluğuna dikkat çekiyor: "Mülkiyet hakkı, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ile korunuyor. Ancak pratikte bu hakkın kullanımı yargı sistemindeki tıkanıklık nedeniyle sekteye uğruyor. Mahkemelerin iş yükü fazla, hâkim sayısı yetersiz. Bu nedenle tahliye kararları aylarca bekliyor."
İspanya'da yapılan bir kamuoyu araştırmasına göre, halkın %78'i okupa sorununun ülkenin en önemli sorunlarından biri olduğunu düşünüyor. Ancak aynı araştırmada katılımcıların %65'i, işgalcilerin tamamının suçlu olmadığını, bir kısmının gerçekten barınmaya ihtiyacı olduğunu belirtiyor. Bu ikilem, hükümetlerin politika geliştirmesini zorlaştırıyor.
Avrupa'da okupa krizi, özel mülkiyet ile barınma hakkı arasındaki hassas dengeyi gözler önüne seriyor. Kısa vadede etkili bir çözüm bulunamazsa, mülk sahipleri ile işgalciler arasındaki gerilimin daha da artacağı öngörülüyor. Uzmanlar, sorunun kökten çözümü için konut arzının artırılması, sosyal konut projelerinin hayata geçirilmesi ve yargı sisteminin hızlandırılması gerektiğini vurguluyor.
