İstanbul Şişli'de, asırlık ağaçların gövdesinde gözle görülmeyen çürüklüklerin akustik tomografi yöntemiyle ortaya çıkarılacağı bir çalışma başlatıldı. Yaklaşık 200 ağacın devrilme riski hesaplanacak ve mümkün olduğunca kesilmeden yaşatılması için uygulanacak yöntemler belirlenecek. Şişli Belediyesi tarafından yürütülen proje kapsamında, ilçedeki yaşlı ağaçların iç yapısı ses dalgalarıyla incelenerek çürük alanlar haritalanacak.
Akustik Tomografi Nedir, Nasıl Çalışır?
Akustik tomografi, ağaç gövdesine yerleştirilen çok sayıda sensör aracılığıyla ses dalgalarının yayılım hızını ölçerek iç çürüklükleri tespit eden bir yöntemdir. Sağlıklı odun dokusunda ses dalgaları hızlı ilerlerken, çürümüş veya boşluk oluşmuş bölgelerde yavaşlar. Bu veriler bilgisayar yazılımıyla işlenerek ağacın kesitine ait iki boyutlu bir harita oluşturulur. Böylece ağaca zarar vermeden, gövdenin hangi bölümünde ne kadar çürüme olduğu belirlenebilir.
Şişli'de uygulanacak proje, Türkiye'de akustik tomografinin kentsel ağaç yönetiminde yaygın kullanılmadığı bir dönemde örnek teşkil ediyor. Belediye yetkilileri, özellikle tarihi ve anıtsal nitelik taşıyan ağaçların korunması için bu teknolojinin kritik olduğunu vurguluyor.
Hangi Ağaçlar İncelenecek?
Çalışma kapsamında Şişli ilçesindeki parklar, meydanlar, cadde ve sokaklarda bulunan yaklaşık 200 asırlık ağaç mercek altına alınacak. Bu ağaçlar arasında çınar, meşe, at kestanesi gibi türlerin yanı sıra anıt ağaç statüsündeki bazı bireyler de yer alıyor. Ekipler öncelikle görsel olarak riskli görünen, eğilmiş veya kabuğunda çatlaklar bulunan ağaçları belirleyecek; ardından tomografi taramasıyla iç durumları değerlendirilecek.
Elde edilen veriler doğrultusunda her ağaç için ayrı bir risk raporu hazırlanacak. Raporlarda devrilme olasılığı, çürümenin boyutu ve ağacın bulunduğu konumun insan yoğunluğu gibi faktörler bir arada değerlendirilecek. Yüksek risk taşıyan ağaçlar için budama, destekleme, toprak iyileştirme gibi müdahaleler önerilecek. Eğer çürüme çok ilerlemişse ve ağaç canlılığını yitirmişse, kesim yerine alternatif olarak gövde kısaltma veya kontrollü devirme gibi yöntemler gündeme gelebilecek.
Kesmeden Yaşatma Önceliği
Projenin temel amacı, ağaçları kesmek yerine mümkün olduğunca yaşatmaya yönelik çözümler geliştirmek. Şişli Belediyesi yetkilileri, "Önceliğimiz bu asırlık ağaçları korumak. Tomografi sayesinde hangi ağacın gerçekten risk taşıdığını, hangisinin sağlıklı olduğunu bilimsel verilerle görebileceğiz. Böylece gereksiz kesimlerin önüne geçeceğiz" açıklamasında bulundu.
Kentsel ağaç yönetiminde benzer uygulamalar dünyada giderek yaygınlaşıyor. Avrupa ve Kuzey Amerika'da birçok şehir, akustik tomografi ve direnç ölçüm cihazlarıyla yaşlı ağaçların iç yapısını düzenli olarak kontrol ediyor. Bu yöntemler sayesinde hem kamu güvenliği sağlanıyor hem de kent ekosistemine katkı sunan yaşlı ağaçlar korunuyor.
Uzmanlar Ne Diyor?
Orman mühendisleri ve peyzaj uzmanları, akustik tomografinin özellikle tarihi ağaçlar için hayati önem taşıdığını belirtiyor. Bir ağacın dışarıdan sağlıklı görünmesi, içinin de sağlam olduğu anlamına gelmiyor. İç çürüklükler yıllar içinde ilerleyerek ani devrilmelere yol açabiliyor. Bu nedenle düzenli aralıklarla yapılan tomografi taramaları, olası kazaların önlenmesinde kritik rol oynuyor.
Öte yandan, tomografi cihazının maliyeti ve uzman personel ihtiyacı, yöntemin yaygınlaşmasını sınırlayan faktörler arasında. Şişli'deki proje, belediyenin kendi bünyesindeki ekiplerle mi yoksa dışarıdan hizmet alımıyla mı yürütüleceği henüz netleşmiş değil. Ancak yetkililer, projenin diğer ilçelere de örnek olmasını hedeflediklerini ifade ediyor.
Şişli'de Yeşil Miras Tehlikede mi?
Şişli, İstanbul'un en yoğun yapılaşmış ilçelerinden biri. Buna rağmen ilçede çok sayıda yaşlı ağaç bulunuyor. Bu ağaçlar, kentin betonlaşmış dokusunda hem estetik hem de ekolojik açıdan büyük değer taşıyor. Ancak kentsel altyapı çalışmaları, hava kirliliği, toprak sıkışması ve iklim değişikliği gibi etkenler bu ağaçların sağlığını tehdit ediyor. Asırlık ağaçların devrilmesi, can ve mal güvenliği açısından da risk oluşturuyor.
Son yıllarda İstanbul genelinde birçok yaşlı ağaç, fırtına veya bakımsızlık nedeniyle devrilerek çevreye zarar verdi. Bu tür olayların önüne geçmek için bilimsel yöntemlerle risk analizi yapılması gerekiyor. Şişli'deki tomografi projesi, bu anlamda atılmış somut bir adım olarak değerlendiriliyor.
Projenin Takvimi ve Beklentiler
Çalışmanın ne zaman başlayacağı ve ne kadar süreceği henüz açıklanmadı. Ancak belediye kaynakları, öncelikle pilot bölgelerde tarama yapılacağını, ardından sonuçların kamuoyuyla paylaşılacağını belirtiyor. Proje kapsamında ağaçların konumları, türleri, yaşları ve sağlık durumları bir veri tabanında toplanacak. Bu veri tabanı, gelecekteki bakım ve müdahale planlamalarında kullanılacak.
Ağaçların kesilmeden yaşatılması, karbon yutaklarının korunması ve kentsel biyoçeşitliliğin sürdürülmesi açısından da önem taşıyor. Bir asırlık ağaç, yılda ortalama 20-30 kilogram karbon emerek kent havasının temizlenmesine katkı sağlıyor. Dolayısıyla bu ağaçların korunması, iklim kriziyle mücadelede de yerel ölçekte bir adım olarak görülüyor.
Şişli Belediyesi'nin bu girişimi, kentsel yeşil alan yönetiminde teknolojinin nasıl kullanılabileceğine dair bir örnek sunuyor. Eğer proje başarılı olursa, diğer ilçeler ve şehirler için de model oluşturabilir. Böylece Türkiye'de ağaç varlığının korunmasında yeni bir dönem başlayabilir.
Sonuç olarak, asırlık ağaçların görünmeyen tehlikelerini ortaya çıkaracak bu tomografi çalışması, hem bilimsel hem de çevresel açıdan değerli bir adım. Ancak başarının sürdürülebilirliği, projenin şeffaf bir şekilde yürütülmesine, sonuçların kamuoyuyla paylaşılmasına ve elde edilen verilerin karar alma süreçlerine entegre edilmesine bağlı. Aksi halde, bir kez daha ağaçlar ya kesilir ya da bakımsızlığa terk edilir. Şişli'nin bu konudaki kararlılığı, diğer belediyeler için de bir test niteliğinde.
