Anayasa Mahkemesi (AYM), boşandığı eşiyle fiilen birlikte yaşadığı tespit edilen eş ve çocukların, sosyal güvenlik kurumlarından aldıkları gelir ve aylıkların kesilmesine, ayrıca yapılan ödemelerin geri istenmesine karar verdi. Karar, emsal niteliği taşıyor ve milyonlarca kişiyi ilgilendiriyor.
Kararın içeriği ve kapsamı
AYM, boşanma sonrası eski eşiyle aynı evi paylaşan kadınların, dul maaşı başta olmak üzere sosyal güvenlik yardımlarının kesilmesi gerektiğine hükmetti. Mahkeme, fiili birliktelik halinin, ölüm aylığı bağlanmasına engel teşkil ettiğini vurguladı. Kararda, bu durumdaki kişilerin aldıkları ödemelerin hukuka aykırı olduğu belirtilerek, ödenen tutarların yasal faiziyle birlikte geri alınmasına da onay verildi.
AYM'nin kararı, özellikle boşandığı halde aynı çatı altında yaşamaya devam eden çiftler için büyük önem taşıyor. Mahkeme, resmi boşanmanın, tarafların fiilen ayrı yaşadığı anlamına gelmediğine dikkat çekti. Bu nedenle, sosyal güvenlik yardımlarının alınabilmesi için tarafların gerçekten ayrı hayat sürmesi gerekiyor.
Bağlam ve arka plan
Karar, Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) tarafından bir kadının ölüm aylığının kesilmesi üzerine açılan davada alındı. SGK, kadının boşandığı eşiyle aynı adreste yaşadığını tespit etmiş ve aylığını durdurmuştu. Kadın, bu karara itiraz ederek AYM'ye başvurdu. Yüksek Mahkeme, SGK'nın işleminin hukuka uygun olduğuna karar verdi.
AYM, gerekçeli kararında, sosyal güvenlik hakkının kötüye kullanılamayacağını belirtti. Kararda, "Boşanma, ölüm aylığı bağlanması için yeterli değildir. Tarafların fiilen ayrı yaşaması gerekmektedir. Boşandığı eşiyle aynı evi paylaşan kişi, aylık alamaz" denildi. Ayrıca, yapılan ödemelerin geri istenebilmesi için SGK'ya 10 yıllık zamanaşımı süresi tanındı.
Kimler bu durumdan etkilenecek?
Karar, hem dul maaşı alan kadınları hem de çocukların yetim aylıklarını kapsıyor. Eğer bir kadın, boşandığı eşiyle aynı evde yaşıyorsa ve ölen eşinden dolayı maaş alıyorsa, bu maaş kesilecek. Aynı şekilde, ölen babanın çocuklarına bağlanan yetim aylığı da, çocuk babasıyla aynı evde yaşıyorsa kesilebilecek. Ancak karar, yalnızca boşanma sonrası fiilen birlikte yaşama halini kapsıyor; ayrı yaşayan çiftlerin maaşları etkilenmeyecek.
AYM'nin bu kararı, birçok kişinin sosyal güvenlik yardımlarını kaybetme riskiyle karşı karşıya olduğunu gösteriyor. Uzmanlar, SGK'nın bu tespitleri yaparken genellikle adres kayıtlarını, komşu beyanlarını ve fiziki takipleri kullandığını belirtiyor. Bu nedenle, boşandığı halde aynı adreste yaşamaya devam edenlerin, yardımlarını kaybetmemek için ya adreslerini ayırmaları ya da yasal düzenlemeye uygun hareket etmeleri gerekiyor.
Bağımsız değerlendirme: Bu karar, sosyal güvenlik sisteminin suistimal edilmesini önlemek için atılmış önemli bir adım olsa da, uygulamada bazı zorluklar yaratabilir. Boşandığı halde ekonomik nedenlerle aynı evi paylaşmak zorunda kalan çiftler mağdur olabilir. AYM'nin kararı, yasanın lafzına uygun olsa da, toplumsal gerçeklerle örtüşmesi konusunda tartışmaları da beraberinde getiriyor. Devletin, mağduriyet yaşanmaması için geçiş süreci veya ek düzenlemeler yapması gerekebilir.
