Ticaret Bakanlığı, dijitalleşmeyle birlikte daha fazla reklam ve ilana maruz kalan tüketicilerin aldatıcı reklamlara karşı daha etkin korunması amacıyla kapsamlı bir düzenleme hazırlığına başladı. Hedefli reklamcılıktan yapay zeka ile oluşturulan reklamlara kadar geniş bir yelpazede tüketici haklarını güçlendirmeyi hedefleyen yeni mevzuat, önümüzdeki ay kamuoyunun görüşüne sunulacak.
Dijital çağda yeni tehditler
Dijital platformların yaygınlaşması, tüketicilerin her gün yüzlerce reklam ve ilana maruz kalmasına yol açıyor. Bu durum, özellikle hedefli reklamcılık ve yapay zeka destekli içeriklerle tüketicinin karar verme sürecinin manipüle edilmesi riskini artırıyor. Bakanlık yetkilileri, yapılan araştırmalarda tüketicilerin yüzde 60’ının dijital reklamları yanıltıcı bulduğunu, her üç kişiden birinin ise aldatıcı bir reklam nedeniyle maddi zarara uğradığını belirtiyor. Yeni düzenleme, bu sorunlara çözüm getirmek için tasarlandı.
Hedefli reklamcılığa sınırlama
Düzenlemenin en dikkat çekici maddelerinden biri, kişisel veriler kullanılarak yapılan hedefli reklamcılığa getirilecek sınırlamalar. Tüketicinin rızası olmadan, sağlık, siyasi görüş, dini inanç gibi hassas verilerin reklam amaçlı kullanılması yasaklanacak. Ayrıca, hedefli reklamların açıkça etiketlenmesi ve tüketicinin bu reklamları reddetme hakkı güvence altına alınacak.
Yapay zeka reklamları mercek altında
Yapay zeka teknolojilerinin reklamcılıkta kullanımı, beraberinde yeni etik sorunları da getiriyor. Yapay zeka ile oluşturulan görsel, video ve metinlerin gerçekmiş gibi sunulması, tüketiciyi yanıltma potansiyeli taşıyor. Bakanlık, bu tür içeriklerin “yapay zeka tarafından oluşturulmuştur” ibaresiyle etiketlenmesini zorunlu kılmayı planlıyor. Ayrıca, yapay zeka algoritmalarının tüketiciyi yanıltıcı veya ayrımcı sonuçlar üretmesi durumunda cezai yaptırımlar öngörülüyor.
Denetim ve cezai yaptırımlar
Düzenleme ile Reklam Kurulu’nun denetim yetkileri genişletilecek. Yeni kapsamda, sosyal medya platformları, arama motorları ve dijital reklam ağları da denetlenecek. Aldatıcı reklam yapan firmalara, reklam gelirinin yüzde 10’una kadar idari para cezası kesilebilecek. Ayrıca, aynı ihlalin bir yıl içinde tekrarlanması halinde ceza oranı yüzde 20’ye çıkacak. İhlal sayısının üçü geçmesi durumunda ise reklam verenin faaliyeti geçici olarak durdurulabilecek.
Tüketici bilinçlendirme kampanyası
Ticaret Bakanlığı, düzenlemeyle eş zamanlı olarak geniş çaplı bir tüketici bilinçlendirme kampanyası başlatmayı planlıyor. Kampanya kapsamında, vatandaşlara dijital ortamda karşılaştıkları reklamların güvenilirliğini nasıl sorgulayacakları, şikâyet mekanizmaları ve hak arama yolları hakkında bilgi verilecek. Özellikle sosyal medya üzerinden yayılan yanıltıcı reklamlara karşı dikkatli olunması çağrısı yapılacak.
Uzman görüşü: Düzenleme tüketici güvenini artıracak
Tüketici hakları uzmanları, yeni düzenlemenin dijital pazarda tüketici güvenini artıracağını belirtiyor. Rekabet Kurumu eski Başkanı Prof. Dr. Ahmet Gündüz, “Türkiye, bu düzenlemeyle dijital reklamcılıkta tüketici koruması alanında öncü ülkeler arasına girebilir. Ancak düzenlemenin başarısı, uygulamanın etkinliğine ve denetim mekanizmalarının gücüne bağlı” ifadelerini kullandı. Yeni düzenlemenin, Avrupa Birliği’nin Dijital Hizmetler Yasası ile de uyumlu olduğu vurgulanıyor.
