Türkiye'nin 81 ilini kapsayan 5 yıllık Akıllı Şehirler Yol Haritası, Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girdi. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından hazırlanan plan, trafik yönetiminden enerji verimliliğine, atık yönetiminden afet yönetimine kadar geniş bir alanda dijital dönüşümü öngörüyor. Karar, 2025-2029 dönemini kapsayacak ve tüm belediyeler için bağlayıcı olacak.
Yol Haritasının Ana Bileşenleri
Plana göre, her ilde akıllı şehir uygulamaları için bir koordinasyon birimi kurulacak. Trafik yoğunluğunu azaltmak için sensörler ve yapay zeka destekli sinyalizasyon sistemleri devreye alınacak. Enerji alanında, yenilenebilir kaynaklardan beslenen akıllı şebekeler kurulacak; binalarda enerji tüketimi gerçek zamanlı izlenecek. Atık yönetiminde ise akıllı toplama sistemleri ve geri dönüşüm takip platformları yaygınlaştırılacak.
Afet yönetimi kapsamında, erken uyarı sistemleri ve acil durum müdahale ekiplerinin konum takibi için dijital altyapı güçlendirilecek. Ayrıca, vatandaşların belediye hizmetlerine tek bir mobil uygulama üzerinden erişebilmesi sağlanacak.
Uygulama Takvimi ve Sorumluluklar
Yol haritası, 2025'in ilk çeyreğinde pilot illerin belirlenmesiyle başlayacak. 2026'da tüm büyükşehirlerde, 2027'de ise 81 ilde tam uygulamaya geçilmesi hedefleniyor. Belediyeler, her yıl sonunda Bakanlığa ilerleme raporu sunacak. Finansman için merkezi bütçeden kaynak ayrılacak, ayrıca Dünya Bankası ve Avrupa Birliği fonlarından yararlanılacak.
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı, yaptığı yazılı açıklamada, "Akıllı şehirler, sadece teknoloji değil, aynı zamanda yaşam kalitesini artıran bir dönüşümün adıdır. 81 ilimizde eş zamanlı olarak hayata geçireceğimiz bu projeyle, vatandaşlarımızın günlük hayatını kolaylaştıracağız" ifadelerini kullandı. Bakanlık, uygulamaların standartlarını belirlemek için Türkiye Akıllı Şehirler Standartları Enstitüsü'nü de kuracak.
Uzman Görüşleri ve Beklentiler
Şehir planlama uzmanları, yol haritasının kapsamlı olmasını olumlu bulmakla birlikte, uygulamada yerel yönetimlerin kapasitesinin artırılması gerektiğine dikkat çekiyor. İstanbul Teknik Üniversitesi'nden bir akademisyen, "Akıllı şehir projeleri, veri güvenliği ve gizlilik konusunda net düzenlemeler gerektirir. Aksi halde vatandaşların sisteme güveni sarsılabilir" dedi. Ayrıca, projelerin sürdürülebilirliği için özel sektörle iş birliklerinin önemi vurgulanıyor.
Öte yandan, muhalefet partileri, planın finansmanının şeffaf olmadığını ve yerel yönetimlerin görüşlerinin yeterince alınmadığını savunuyor. Hükümet yetkilileri ise eleştirileri reddederek, tüm paydaşlarla istişare içinde olduklarını belirtiyor.
Arka Plan: Türkiye'nin Akıllı Şehir Serüveni
Türkiye, 2019'da yayımlanan 2020-2023 Ulusal Akıllı Şehirler Stratejisi ve Eylem Planı ile ilk adımı atmıştı. Bu dönemde 30 büyükşehirde çeşitli pilot projeler yürütüldü. Örneğin, İstanbul'da akıllı trafik sinyalizasyonu, Ankara'da akıllı atık toplama sistemleri test edildi. Yeni yol haritası, bu deneyimlerden yararlanarak daha geniş bir ölçekte uygulamayı hedefliyor. Ayrıca, 2023'te kabul edilen İklim Kanunu çerçevesinde, akıllı şehir uygulamaları karbon ayak izini azaltmada kritik bir araç olarak görülüyor.
Küresel ölçekte akıllı şehir pazarının 2027'ye kadar 1 trilyon dolara ulaşması bekleniyor. Türkiye, bu pazardan pay almak için yerli teknoloji firmalarını desteklemeyi planlıyor. Yol haritasında, akıllı şehir çözümleri geliştiren KOBİ'lere hibe ve vergi indirimi sağlanması da yer alıyor.
