Milliyetçi Hareket Partisi (MHP) Genel Başkan Yardımcısı ve Ankara Milletvekili Mevlüt Türkeş, Cumhurbaşkanlığı Hukuk Politikaları Kurulu Başkanvekili Mehmet Uçum'un Türkiye'nin Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'ne (AİHS) üyeliğinin gözden geçirilmesi yönündeki açıklamalarına sert tepki gösterdi. Türkeş, bu öneriyi "akıl tutulması, deli saçması" olarak nitelendirerek, Türkiye'nin uluslararası hukuk ve insan hakları alanındaki taahhütlerinin tartışmaya açılmasının kabul edilemez olduğunu vurguladı.
Uçum'un açıklamaları neydi?
Mehmet Uçum, geçtiğimiz günlerde yaptığı açıklamada, Osman Kavala'nın serbest bırakılması kararını eleştirerek, bu tür kararların Türkiye'nin egemenlik haklarını ihlal ettiğini savunmuş ve AİHS üyeliğinin gözden geçirilmesi gerektiğini ima etmişti. Uçum, özellikle Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'nin (AİHM) Türkiye aleyhine verdiği kararlara dikkat çekmiş, bu durumun milli güvenlik ve hukuk sistemi açısından sorunlar yarattığını öne sürmüştü.
Türkeş ise bu yaklaşımın son derece yanlış ve tehlikeli olduğunu belirterek, Türkiye'nin hukuk devleti ilkelerinden sapmaması gerektiğini ifade etti. Türkeş, "AİHS, Türkiye'nin de imzacısı olduğu temel bir insan hakları belgesidir. Bu sözleşmeden çekilmek, ülkemizin itibarını ciddi şekilde zedeler ve uluslararası alanda yalnızlaşmasına yol açar" dedi.
Türkeş'ten net mesajlar
Mevlüt Türkeş, yaptığı yazılı açıklamada, AİHS üyeliğinin gözden geçirilmesi fikrinin "uluslararası hukuka saygı duymayan bir anlayışın ürünü olduğunu" belirtti. Türkeş, şu ifadelere yer verdi: "Türkiye, köklü devlet geleneğine sahip, hukukun üstünlüğüne bağlı bir ülkedir. AİHS, bu bağlılığın somut bir göstergesidir. Bu sözleşmeyi tartışmaya açmak, hukuk devletinden vazgeçmek anlamına gelir. Bu akıl tutulmasıdır, deli saçmasıdır."
Türkeş, ayrıca Osman Kavala'nın durumuna da değindi: "Kavala figürü, meselenin görünür bir parçasıdır. Ancak asıl mesele, Türkiye'nin hukuk standartlarını koruması ve uluslararası yükümlülüklerini yerine getirmesidir. AİHM kararlarının infaz edilmemesi, Türkiye'nin aleyhine bir durum oluşturur."
Hukuk devleti ve uluslararası yükümlülükler
Türkiye, AİHS'ye 1954 yılında taraf olmuş ve bireysel başvuru hakkını 1987'de tanımıştır. AİHM kararları, taraf devletler için bağlayıcıdır ve kararların infazı, Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi tarafından denetlenmektedir. Son yıllarda, Türkiye'nin AİHM kararlarını uygulamada isteksiz davrandığı yönünde ciddi eleştiriler bulunmaktadır. Osman Kavala davası, bu eleştirilerin merkezinde yer alıyor.
Kavala, 2013'teki Gezi Parkı protestolarına ilişkin davada 2022 yılında ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına çarptırılmıştı. AİHM, 2019'da ve 2020'de verdiği kararlarda, Kavala'nın tutukluluğunun makul bir süreyi aştığını ve siyasi saikler taşıdığını belirterek serbest bırakılmasını talep etmişti. Türkiye, bu kararları uygulamayı reddetmiş ve bunun üzerine Avrupa Konseyi, Türkiye'ye karşı ihlal prosedürü başlatmıştı. Bu süreç, Türkiye'nin Avrupa Birliği üyelik hedefleri ve uluslararası itibarı açısından önemli bir baskı unsuru olmuştur.
Siyasi yansımalar ve tepkiler
Uçum'un açıklamaları, iktidar partisi AK Parti saflarında dahi farklı yorumlara yol açtı. Bazı hukukçular, AİHS'den çekilme önerisinin Türkiye'yi daha da yalnızlaştıracağını ve hukukun üstünlüğü ilkesinden uzaklaşmanın uzun vadede telafisi zor sorunlara yol açabileceğini dile getirdi. Ana muhalefet partisi CHP ve diğer muhalefet partileri de Uçum'un sözlerini sert şekilde eleştirerek, hükümeti uluslararası hukuka saygılı olmaya çağırdı.
Mevlüt Türkeş'in bu çıkışı, MHP'nin hukuk devleti vurgusunu öne çıkarırken, bir yandan da iktidar ortağı olarak zaman zaman ortaya çıkan görüş ayrılıklarının bir göstergesi olarak yorumlanıyor. Uçum'un yaklaşımı, MHP tabanında da büyük ölçüde tepkiyle karşılanmış, Türkeş'in bu açıklamaları partisinin genel tutumunu netleştirmesi açısından önemli bulunmuştur.
Sonuç ve değerlendirme
Türkiye'nin AİHS üyeliğini tartışmaya açmak, hukuk devleti ilkeleri ve uluslararası insan hakları standartları açısından ciddi bir geri adım anlamına gelecektir. Mevlüt Türkeş'in bu konudaki net tavrı, hukukun üstünlüğüne verilen önemin bir göstergesi olarak değerlendirilebilir. Ancak, mesele sadece bir isim veya bir kurumun üyeliği değil, Türkiye'nin dünyadaki konumunu ve itibarını da yakından ilgilendirmektedir. Bu nedenle, bu tür çıkışların ülke menfaatleri açısından dikkatle ele alınması gerekmektedir.
