Küresel petrol fiyatlarındaki dalgalanmaların akaryakıt pompa fiyatlarına yansımasını sınırlamak amacıyla 2020'de yürürlüğe giren eşel mobil sistemi, 1 Ekim 2023 itibarıyla sona eriyor. Cumhurbaşkanı Kararı ile uzatılmaması halinde, benzin, motorin ve LPG fiyatları yeni bir hesaplama yöntemiyle belirlenecek. Karar, Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girecek.
Eşel Mobil Sistemi Nedir?
Eşel mobil, petrol fiyatlarındaki artışların ÖTV ve KDV üzerinden dengelenerek pompaya yansıtılmasını sağlayan bir mekanizmadır. Global petrol fiyatları yükseldiğinde ÖTV sabit tutulur, düşüşlerde ise ÖTV artırılarak fiyatların aşırı dalgalanması önlenir. Böylece hem tüketici hem de devlet gelirleri korunur. Sistem, 2020'de pandemi döneminde petrol fiyatlarının sert düşüşüyle gündeme gelmişti.
1 Ekim'den İtibaren Ne Değişecek?
Eşel mobilin sona ermesiyle akaryakıt fiyatları, uluslararası piyasalardaki ham petrol fiyatları, döviz kuru ve rafineri marjlarına göre doğrudan belirlenecek. Bu durumda, petrol fiyatlarındaki bir artış anında pompaya yansıyacak; düşüşlerde ise indirim hızlanacak. Ancak uzmanlar, döviz kurundaki dalgalanmaların fiyat istikrarını zorlaştırabileceğini belirtiyor. ÖTV oranlarında bir değişiklik olup olmayacağı ise belirsizliğini koruyor.
Piyasa Beklentileri ve Muhtemel Etkiler
Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu (EPDK) verilerine göre, Türkiye'de günlük akaryakıt tüketimi ortalama 60 milyon litre civarında. Eşel mobilin kaldırılmasının ardından fiyatların ne yönde hareket edeceği, küresel petrol fiyatlarına bağlı. Brent petrol, son haftalarda 90 dolar bandında seyrediyor. Uzmanlar, sistemin sona ermesiyle birlikte akaryakıt fiyatlarının daha şeffaf bir şekilde oluşacağını, ancak tüketicilerin dalgalanmalara karşı daha açık hale geleceğini ifade ediyor.
Hükümetin Tutumu ve Siyasi Yansımalar
Hükümet kanadından henüz resmi bir açıklama gelmedi. Ancak Cumhurbaşkanlığı Kararı'nın süresi 30 Eylül'de doluyor. Ekonomi yönetiminin, seçim sonrası dönemde piyasa koşullarını göz önünde bulundurarak karar vereceği belirtiliyor. Muhalefet partileri ise eşel mobilin kaldırılmasının dar gelirli vatandaşları olumsuz etkileyeceğini savunuyor. Öte yandan, Hazine ve Maliye Bakanlığı'nın ÖTV gelirlerinde bir kayıp yaşanmaması için alternatif düzenlemeler üzerinde çalıştığı konuşuluyor.
Araç Sahipleri İçin Kritik Tarih
1 Ekim 2023, akaryakıt fiyatlarının yeni dönemde nasıl şekilleneceğini gösterecek ilk gün olacak. Sürücüler, bu tarihten sonra pompa fiyatlarındaki değişimleri daha sık takip etmek zorunda kalabilir. Ayrıca, akaryakıt istasyonlarındaki fiyat tabelaları, günlük olarak güncellenebilir. Tüketici dernekleri, vatandaşları fiyat karşılaştırması yapmaya ve sadık müşteri programlarından yararlanmaya çağırıyor.
Sonuç ve Değerlendirme
Eşel mobilin sona ermesi, Türkiye'de akaryakıt piyasasında yeni bir dönemin kapısını aralıyor. Kararın uzatılmaması halinde, fiyatlar arz-talep dengesine göre belirlenecek ve devletin ÖTV ayarlama mekanizması devre dışı kalacak. Bu durum, kısa vadede fiyat oynaklığını artırabilir; ancak uzun vadede piyasa disiplinini güçlendirebilir. Araç sahiplerinin, 1 Ekim'den itibaren akaryakıt fiyatlarındaki gelişmeleri yakından izlemesi ve bütçelerini buna göre planlaması öneriliyor. Hükümetin atacağı adımlar, hem enflasyon hem de tüketici refahı açısından belirleyici olacak.
