Cumhurbaşkanlığı ve iktidar kanadı, üniversitelerde göreve başlayacak öğretim elemanlarına yönelik arşiv ve güvenlik soruşturması zorunluluğu getirmeyi planlıyor. Söz konusu düzenleme, muhalefet partileri ve eğitim sendikalarının sert tepkisine neden oldu. Eleştirmenler, uygulamanın akademik özgürlüğü hedef aldığını ve üniversitelere girişte bir eleme mekanizmasına dönüşeceğini savunuyor.
Düzenlemenin ayrıntıları ve tepkiler
İktidarın hazırladığı yasa teklifine göre, üniversitelerde araştırma görevlisi, öğretim görevlisi, doktor öğretim üyesi, doçent ve profesör kadrolarına atanacak herkes için arşiv araştırması ve güvenlik soruşturması yapılması zorunlu olacak. Mevcut durumda bu tür soruşturmalar yalnızca belirli kamu görevleri için uygulanıyor.
Ana muhalefet partisi CHP ve eğitim sendikaları, düzenlemenin üniversitelerde ifade özgürlüğünü kısıtlayacağını belirtiyor. CHP Genel Başkan Yardımcısı, "Bu, akademisyenleri daha üniversiteye girmeden susturma girişimidir. Bilimsel çalışma yapacak insanların özel hayatına ve siyasi görüşlerine müdahale anlamına gelir" dedi. Eğitim-İş Sendikası Genel Başkanı ise uygulamanın "fişleme" amacı taşıdığını ifade ederek, "Bu düzenleme ile üniversiteler iktidarın ideolojisine uygun akademisyenlerle doldurulmak isteniyor" şeklinde konuştu.
Akademik özgürlük tartışmaları
Türkiye'de son yıllarda üniversitelerde yaşanan tasfiyeler ve YÖK kararları, akademik özgürlük konusunu sıkça gündeme getirmişti. 2016'daki OHAL döneminde binlerce akademisyen ihraç edilmişti. Şimdi de getirilmek istenen bu düzenleme, benzer bir eleme sürecinin kapısını aralıyor. Uzmanlar, güvenlik soruşturmasının kapsamının net olmaması ve keyfi uygulamalara açık olması halinde, liyakat esasının zarar göreceğini belirtiyor.
İktidar cephesi ise düzenlemenin kamu güvenliği ve kurumsal güvenlik açısından gerekli olduğunu savunuyor. AK Parti'li bir yetkili, "Terör örgütleriyle bağlantılı kişilerin üniversitelere sızmasını engellemek zorundayız. Bu, birçok ülkede uygulanan rutin bir prosedür" ifadelerini kullandı. Ancak muhalefet, terörle mücadele adı altında akademik özgürlüklerin budandığını söylüyor.
Konunun yargıya taşınması durumunda Anayasa Mahkemesi ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararlarının önem kazanacağı belirtiliyor. Anayasa'nın 27. maddesi bilim ve sanat özgürlüğünü güvence altına alıyor.
Son olarak, bu düzenlemenin yasalaşması halinde üniversitelerdeki beyin göçünü hızlandırabileceği endişesi de bulunuyor. Son yıllarda birçok akademisyen yurt dışına gitmişti. Yeni soruşturma sistemi, kalan akademisyenlerin de alternatif arayışını tetikleyebilir. Türkiye'nin bilimsel üretim kapasitesi ve uluslararası rekabet gücü açısından bu durum kaygı verici.
