İstanbul Aile Vakfı Yönetim Kurulu Başkanı Üner Karabıyık, sosyal medya platformlarının çocukları bağımlı hale getiren algoritmalarına karşı hukuki süreç başlattıklarını duyurdu. Karabıyık, "Algoritmaların çocukları bağımlı hale getiren yapısının tespiti için sosyal medya platformlarına dava açtık. Bunların tespiti ve bunlara tedbir alınmasını istiyoruz" dedi.
Hukuki sürecin detayları
Vakıf Başkanı, davanın sosyal medya platformlarının kullanıcı verilerini ve davranışlarını analiz ederek sürekli içerik tüketimine teşvik eden algoritmalarına odaklandığını belirtti. Özellikle çocukların ve gençlerin bu algoritmalar tarafından hedef alındığını vurgulayan Karabıyık, platformların tasarımının kasıtlı olarak bağımlılık yaratacak şekilde optimize edildiğini iddia etti. Dava dilekçesinde, söz konusu algoritmaların ekran süresini artırma, dikkat dağıtma ve duygusal manipülasyon gibi yöntemler kullandığı öne sürülüyor. Vakıf, bu nedenle algoritmaların şeffaflığının sağlanması ve çocuklar için zararlı içeriklerin filtrelenmesi adına acil tedbir kararı alınmasını talep ediyor.
Çocukların ruh sağlığına vurgu
Karabıyık, dijital bağımlılığın çocuklarda anksiyete, depresyon, uyku bozuklukları ve sosyal izolasyon gibi ciddi sorunlara yol açtığına dikkat çekti. Türkiye'de yapılan araştırmalara göre, 12-18 yaş arası gençlerin günde ortalama 4-5 saatini sosyal medyada geçirdiğini hatırlatan Karabıyık, bu durumun eğitim başarısını ve aile içi iletişimi de olumsuz etkilediğini söyledi. Vakfın daha önce de dijital oyun bağımlılığı ve siber zorbalık konularında farkındalık kampanyaları yürüttüğü biliniyor.
Platformların tepkisi ve yasal düzenlemeler
Sosyal medya şirketleri ise algoritmalarının kullanıcı deneyimini iyileştirmek için tasarlandığını ve kullanıcıların kendi kontrollerini ellerinde bulundurduğunu savunuyor. Ancak Avrupa Birliği başta olmak üzere birçok ülke, çocukları korumak için algoritma düzenlemeleri getirmeye hazırlanıyor. Türkiye'de de 2020 yılında yürürlüğe giren sosyal medya yasası, platformlara Türkiye temsilcisi atama ve içerik kaldırma gibi yükümlülükler getirmişti. İstanbul Aile Vakfı, bu davanın benzer girişimlere öncülük etmesini ve ulusal bir politikanın oluşturulmasını hedefliyor.
Uzmanlar ne diyor?
Dijital bağımlılık konusunda çalışan uzmanlar, algoritmaların kullanıcıları ekrana bağlamak için psikolojik mekanizmaları kullandığını doğruluyor. Oyun ve sosyal medya platformlarının değişken ödül sistemi, kullanıcıda bir sonraki içerik merakı uyandırarak bağımlılığa zemin hazırlıyor. Psikiyatrist Dr. Mehmet Yavuz, "Algoritmalar, kullanıcıların ilgi alanlarını analiz ederek zaman algısını bozan bir akış yaratıyor. Özellikle çocukların ön beyin gelişimi tamamlanmadığı için bu tür tetikleyicilere karşı daha savunmasızlar" değerlendirmesinde bulundu.
İstanbul Aile Vakfı'nın açtığı dava, teknoloji şirketlerinin sorumluluğu ve dijital sağlık arasındaki hassas dengeyi yeniden gündeme taşıyor. Sonuç ne olursa olsun, bu hukuki süreç çocukları korumaya yönelik algoritma düzenlemeleri için emsal teşkil edebilir.
