Türkiye, 25 Mayıs Afrika Günü vesilesiyle Afrika kıtasıyla geliştirdiği diplomatik, ekonomik ve insani ilişkilerle yeniden dikkatleri üzerine çekti. Ankara’nın son yıllarda yürüttüğü barış diplomasisi, savunma iş birliği ve kalkınma projeleri, kıta siyasetinde Türkiye’yi önemli bir aktör haline getirdi. Afrika kıtasındaki 44 büyükelçilik, 40’tan fazla askeri ve ticari anlaşma, Türkiye’nin kıtadaki etkisini artırırken, bölgesel güç dengesini de değiştiriyor.
Diplomatik ağ genişliyor
Türkiye, 2002’de sadece 12 olan Afrika’daki büyükelçilik sayısını 2024 itibarıyla 44’e çıkardı. Bu yıl içinde Zambiya ve Gana gibi ülkelerle yeni elçilikler açılması planlanıyor. Ankara, kıtadaki varlığını yalnızca diplomatik temsilciliklerle sınırlamıyor; Türkiye Maarif Vakfı, TİKA, Yunus Emre Enstitüsü gibi kurumlar aracılığıyla eğitim, kültür ve kalkınma alanlarında da aktif rol oynuyor. Ayrıca, Türk Hava Yolları’nın 41 Afrika ülkesine düzenlediği seferler, bölgeyle bağlantıyı güçlendiriyor.
Ekonomik ve askeri iş birliği
Türkiye’nin Afrika ülkeleriyle ticaret hacmi 2023’te 40 milyar doları aşarak rekor kırdı. Savunma sanayinde ise Bayraktar TB2 SİHA’lar, Akıncı insansız hava araçları ve kara araçları, özellikle Sahra Altı Afrika’da terörle mücadelede kullanılıyor. Somali, Nijer, Çad gibi ülkelerle askeri eğitim anlaşmaları imzalanırken, Libya ve Sahil bölgesindeki krizlerde Türkiye arabulucu rolü üstleniyor. Ankara, Etiyopya-Somali arasındaki gerilimde de tarafları Ankara’da bir araya getirerek diyaloğu teşvik etti.
İnsani yardım ve kalkınma
Türkiye, kıtadaki insani krizlere karşı duyarlılığını Somali, Sudan ve Sahel bölgesinde gösterdi. TİKA aracılığıyla yürütülen sağlık, eğitim ve altyapı projeleri, Türkiye’yi kıtada güvenilir bir ortak konumuna taşıdı. 2023 Kahramanmaraş depremlerinin ardından Afrika ülkelerinin Türkiye’ye gönderdiği yardım ekipleri ise karşılıklı dayanışmanın somut örneği oldu.
Türkiye’nin Afrika stratejisi, kıtanın kaynaklarına ve pazarına erişimin ötesinde, uluslararası platformlarda Afrika ülkelerinin sesi olmayı hedefliyor. BM, İİT ve Afrika Birliği’nde Türkiye ile Afrika ülkeleri arasındaki iş birliği, küresel yönetişimde yeni bir dengenin habercisi. Bu politika, hem Afrika’nın kalkınmasına hem de Türkiye’nin bölgesel güç olarak yükselişine katkı sağlıyor.
Türkiye’nin Afrika’daki çok boyutlu yaklaşımı, kıtadaki sömürgeci geçmişten arınmış bir iş birliği modeli sunuyor. Ekonomik ve askeri bağların derinleşmesi, her ne kadar bazı Batılı aktörlerde rahatsızlık yaratsa da, Afrika ülkeleri için yeni bir alternatif oluşturuyor. Bu denge arayışı, önümüzdeki yıllarda kıtanın uluslararası ilişkilerinde Türkiye’nin rolünü daha da belirleyici kılacak.
