ABD Savunma Bakanlığı (Pentagon), helikopterinin İran tarafından düşürülmesine yanıt olarak İran'a yönelik askeri saldırı başlattığını duyurdu. Operasyonun, Basra Körfezi'ndeki Amerikan askeri varlığına yönelik bir tehdit olarak değerlendirilen olay sonrası başlatıldığı belirtildi. Pentagon Sözcüsü John Kirby, yaptığı açıklamada, "ABD kuvvetleri, bugün erken saatlerde İran'a yönelik savunma amaçlı hassas hava saldırıları gerçekleştirmiştir" ifadelerini kullandı. Saldırıların, İran'ın hava savunma sistemlerine yönelik olduğu ve sivil kayıpların önlenmesi için azami gayret gösterildiği vurgulandı.
Hedefler ve kapsam
Pentagon yetkilileri, saldırıların İran'ın hava savunma radar sistemleri ve füze rampalarını hedef aldığını açıkladı. İlk belirlemelere göre, saldırılarda kullanılan mühimmatın büyük kısmı hedefleri tam isabetle vurdu. Ancak İran resmi haber ajansı IRNA, ABD saldırılarının büyük ölçüde başarısız olduğunu ve İran hava savunmasının saldırıları püskürttüğünü iddia etti. İki ülke arasındaki bu gerginlik, son haftalarda artan söylemlerin ardından geldi. ABD Başkanı Joe Biden, daha önce yaptığı açıklamada "İran'a yönelik askeri seçeneklerin masada olduğunu" belirtmişti.
Küresel piyasalarda dalgalanma
Haberin duyulmasıyla birlikte petrol fiyatlarında keskin bir artış yaşandı. Brent petrolün varil fiyatı 85 doların üzerine çıkarak son 6 ayın en yüksek seviyesine ulaştı. Altın fiyatları ise güvenli liman talebiyle yükselişe geçti. Uzmanlar, bölgedeki tansiyonun sürmesi halinde enerji arzında aksamalar olabileceği uyarısında bulunuyor. İran, dünya petrol arzının önemli bir kısmını elinde bulunduran ülkeler arasında yer alıyor ve Hürmüz Boğazı'ndan geçen tanker trafiği küresel enerji güvenliği için kritik önem taşıyor.
Uluslararası tepkiler
Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri Antonio Guterres, tüm taraflara itidal çağrısında bulunarak "Herkesi sakin olmaya ve diplomatik çözüm aramaya davet ediyorum" dedi. Avrupa Birliği Dış İlişkiler Yüksek Temsilcisi Josep Borrell, ABD ve İran arasında acil bir kriz hattı kurulması önerisinde bulundu. Öte yandan Rusya Dışişleri Bakanlığı, yaptığı yazılı açıklamada, "ABD'nin bu saldırıları bölgesel istikrarı ciddi şekilde tehdit etmektedir" ifadelerini kullandı. Çin ise her iki tarafı da diyalog çağrısı yaparak tırmanışa son vermeye çağırdı.
Olası senaryolar
Stratejik araştırma kuruluşlarına göre, ABD'nin bu saldırısı İran'ın nükleer programının ilerleyişini durdurmayı değil, sadece misilleme amaçlı bir harekat olarak değerlendiriliyor. Ancak İran, daha önce yaptığı açıklamalarda ABD'nin herhangi bir saldırısına 'şiddetli ve orantısız' bir yanıt vereceğini duyurmuştu. Bu çerçevede, İran'ın Basra Körfezi'ndeki ABD donanma gemilerine veya Suudi Arabistan'daki askeri üslere füze saldırısı düzenleme olasılığı bulunuyor. Uzmanlar, taraflar arasında doğrudan bir savaşın tüm Orta Doğu'yu ateşe verebileceği uyarısında bulunuyor.
Öte yandan, bu gelişmelerin Türkiye'ye olası etkileri de merak konusu. Türkiye, İran'la sınır komşusu olması ve enerji ihtiyacının bir kısmını karşılaması nedeniyle gerginlikten en çok etkilenecek ülkeler arasında. Enerji Bakanlığı yetkilileri, alternatif tedarik yollarının devreye alındığını açıklarken, Dışişleri Bakanlığı da 'endişeyle takip ediyoruz' açıklaması yaptı.
Bağımsız değerlendirmelere göre, bu saldırı ABD'nin İran'a yönelik 'maksimum baskı' politikasının askeri ayağını oluştururken, taraflar arasında doğrudan bir savaş riski şimdilik düşük görünüyor. Ancak bölgede vekalet savaşlarının tırmanması ve enerji arzına yönelik tehditlerin artması muhtemel. Ayrıca bu gelişme, İran'ın nükleer müzakerelerde elini güçlendirebilir veya tam tersi bir etki yaparak gerilimi daha da tırmandırabilir. Önümüzdeki günlerde her iki ülkenin atacağı adımlar, bölgesel ve küresel güvenlik dengelerini yeniden şekillendirecek nitelikte.
