ABD'nin Türkiye'ye, Fener Rum Patrikhanesi'ni ekümenik (bütün Ortodoksların mutlak lideri) olarak tanıması ve Heybeliada Ruhban Okulu'nun doğrudan patrikhaneye bağlı olacak şekilde yeniden açılması konusunda baskılarını sürdürdüğü öğrenildi. Konuyla ilgili olarak Türk diplomatik kaynakları, bu talebin Lozan Antlaşması'na aykırı olduğunu ve Türkiye'nin iç işlerine müdahale anlamı taşıdığını belirtiyor.
Baskıların perde arkası
Uzun süredir devam eden bu baskı, özellikle son dönemde ABD Dışişleri Bakanlığı'nın Türkiye'ye yönelik raporlarında ve ikili görüşmelerde sıkça gündeme getiriliyor. Patrikhane çevreleri ise Heybeliada Ruhban Okulu'nun 1971'de kapatılmasından bu yana eğitim faaliyetlerine ara verdiğini ve okulun yeniden açılması için uluslararası destek arayışında olduklarını ifade ediyor. Ancak Ankara, bu konuda adım atılması halinde Yunanistan ve diğer Balkan ülkelerindeki Türk ve Müslüman azınlıklara yönelik muamelelerin de gündeme getirilmesini şart koşuyor.
Ekümeniklik tartışması
Fener Patrikhanesi'nin ekümenik statüsü, yani tüm Ortodoksların ruhani lideri olarak kabul edilmesi, Türkiye'nin uzun yıllardır karşı çıktığı bir konu. Lozan Antlaşması'na göre patrikhane yalnızca Türkiye'deki Rum Ortodoks cemaatinin dini lideri olarak tanınıyor. ABD ve AB ülkeleri ise patrikhaneye ekümenik statü verilmesi için diplomatik girişimlerini artırmış durumda.
Bu bağlamda, ABD Kongresi'ne sunulan yıllık raporlarda ve Avrupa Parlamentosu kararlarında Türkiye'ye ruhban okulunun açılması ve patrikhanenin statüsü konusunda çağrılar yapılıyor. Ancak Türk yetkililer, bu taleplerin kabul edilemez olduğunu ve ulusal egemenliğe saygı duyulması gerektiğini vurguluyor.
Türkiye'nin tutumu ne?
Ankara, Heybeliada Ruhban Okulu'nun yeniden açılmasına prensipte karşı olmadığını, ancak bu okulun Milli Eğitim Bakanlığı'na bağlı bir yükseköğretim kurumu olarak faaliyet göstermesi gerektiğini savunuyor. Patrikhane ise okulun doğrudan patriğe bağlı olması ve kendi müfredatını belirleme özgürlüğü talep ediyor. Konuyla ilgili son olarak, Dışişleri Bakanlığı yetkilileri, "Bu konu ulusal egemenliğimizi ilgilendiriyor; herhangi bir dış baskıya boyun eğmeyiz" açıklamasında bulundu.
Uzmanlara göre, bu mesele aynı zamanda ABD-Türkiye ilişkilerinde bir pazarlık unsuru olarak kullanılıyor. Özellikle Suriye, Doğu Akdeniz ve enerji konularında yaşanan anlaşmazlıkların gölgesinde, patrikhane konusu Washington'ın Ankara'ya karşı elindeki kozlardan biri olarak değerlendiriliyor.
Bağımsız değerlendirme
Türkiye, Lozan Antlaşması'ndan doğan yükümlülüklerini yerine getirirken, ulusal çıkarlarını da korumak zorunda. ABD ve AB'nin bu konudaki ısrarı, Türkiye'nin iç işlerine müdahale olarak algılanıyor. Ancak Ankara'nın, Yunanistan'ın Batı Trakya'da uyguladığı politikaları da gündeme getirerek denge kurmaya çalışması, diplomaside kullanılan klasik bir yöntem. Ruhban okulu sorunu, Türkiye'nin uluslararası alanda giderek artan yalnızlığı ve Batı ile yaşadığı güven krizi bağlamında daha da karmaşık bir hal alıyor. Önümüzdeki dönemde bu konunun Türk-Amerikan ilişkilerinde önemli bir gündem maddesi olmaya devam edeceği anlaşılıyor.
