ABD yönetiminin İran'a yönelik yaptırımları, ülkedeki gençlerin eğitim hayallerini de hedef alıyor. Trump yönetimi, İran halkı ile yönetimi arasında ayrım yaptığını iddia etse de, son yaptırım adımları İranlı gençlerin uluslararası sınavlara erişimini ciddi şekilde kısıtlıyor. TOEFL ve GRE gibi İngilizce yeterlilik sınavlarının İran'da durdurulmasının ardından, Duolingo İngilizce Testi de İran kimliği taşıyan kullanıcıların sınavlara girmesine artık izin vermiyor.
İranlı Öğrencilerin Kabusu: Sınavlara Erişim Engeli
İran'da yaşayan ve yurt dışında lisansüstü eğitim almak isteyen öğrenciler, büyük bir engelle karşı karşıya. Eğitim Test Servisi (ETS) tarafından yürütülen TOEFL ve GRE sınavları, İran'daki test merkezlerinde askıya alındı. Bu durum, İranlı öğrencilerin ABD ve diğer ülkelerdeki üniversitelere kabul başvurularında en kritik adımı atamamasına neden oluyor. Ayrıca, evden çevrimiçi olarak girilebilen Duolingo İngilizce Testi de İranlı kullanıcılara kapatıldı. Şirket, ABD yaptırımlarına uyum sağlamak adına İran kimliği taşıyan veya İran'dan bağlantı kuran adayların sınav başvurularını iptal ettiğini açıkladı.
Pandemi Sonrası Uzaktan Eğitim ve Sınavların Önemi
COVID-19 pandemisi sırasında birçok sınav merkezi kapanmış, bu da çevrimiçi sınavların yaygınlaşmasına yol açmıştı. Ancak İranlı öğrenciler için bu geçiş, yaptırımlar nedeniyle avantajdan çok dezavantaj yarattı. Duolingo gibi platformlar, ABD Hazine Bakanlığı'nın yaptırım listesindeki ülkelere hizmet vermenin yasal risklerini taşımak istemiyor. Bu nedenle, İranlı kullanıcılar sınav satın alamıyor veya daha önce satın aldıkları sınavlar iptal ediliyor. Bu durum, İranlı öğrencilerin eğitim hedeflerine ulaşmasını neredeyse imkânsız hale getiriyor.
İran'da TOEFL ve GRE sınavlarının durdurulması, sadece ABD'ye gitmek isteyenleri değil, İngilizce eğitim veren Avrupa ve Asya üniversitelerini hedefleyenleri de etkiliyor. Çoğu uluslararası program, başvuru sürecinde geçerli bir İngilizce yeterlilik puanı talep ediyor. İranlı öğrenciler, bu sınavlara giremedikleri için alternatif arayışlara yöneliyor; ancak şu ana kadar hiçbir uluslararası kabul görmüş sınav İran'da erişilebilir durumda değil.
Yaptırımların Eğitim Üzerindeki Etkisi: İnsani Boyut
ABD'nin İran'a yönelik yaptırımları, uzun süredir insani yardım ve ilaç gibi alanlarda eleştirilere yol açıyordu. Eğitim alanındaki bu kısıtlamalar, yaptırımların sivil halkı hedef aldığı iddialarını güçlendiriyor. Uluslararası öğrenci dernekleri ve insan hakları örgütleri, bu durumun İranlı gençlerin geleceğini kararttığını ve beyin göçünü tetiklediğini belirtiyor. İranlı öğrenciler, sosyal medyada #SınavsızKalma ve #EğitimHakkı gibi etiketlerle seslerini duyurmaya çalışıyor; ancak sonuç alınamıyor.
Uzmanlara göre, yaptırımların eğitim üzerindeki etkisi, ABD'nin İran halkının yanında olduğu söylemiyle çelişiyor. Siyaset bilimci Dr. Ayşe Demir, "ABD, İran yönetimini hedef aldığını iddia ederken, uygulanan yaptırımlar doğrudan masum gençlerin eğitim hakkını ihlal ediyor. Uluslararası hukuka göre eğitim hakkı temel bir insan hakkıdır ve hiçbir yaptırım bu hakkı engellememelidir" şeklinde görüş bildiriyor. Ancak ABD yönetimi, bu konuda herhangi bir istisna yapılmasına sıcak bakmıyor.
İranlı gençler, umutsuzluk içinde farklı ülkelerdeki sınav merkezlerine gitmeyi deniyor. Türkiye, Ermenistan ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi komşu ülkelerdeki sınav takvimleri, İranlı adayların yoğun talebiyle dolmuş durumda. Öte yandan, bu ülkelere seyahat masrafları ve vize prosedürleri, maddi durumu iyi olmayan öğrenciler için ek bir engel oluşturuyor.
Telif Hakkı ve Erişim Kısıtlamaları: Dijital Çağın Yeni Engelleri
Duolingo gibi çevrimiçi platformların yaptırımlara uyum sağlaması, yalnızca sınav hizmetlerini değil, aynı zamanda dil öğrenme uygulamalarını da etkiliyor. Duolingo uygulamasının İran'da erişime açık olup olmadığı belirsizken, sınav hizmetinin engellenmesi, şirketin tüm İranlı kullanıcılarına hizmet veremeyeceği anlamına geliyor. Bu durum, yaptırımların dijital hizmetlere etkisinin bir örneği olarak gösteriliyor. ABD Ticaret Bakanlığı'nın ihracat kontrol listesinde yer alan ülkelerden biri olan İran, teknoloji şirketlerinin yasal risklerden kaçınmak için hizmetlerini askıya aldığı ülkelerden biri.
Eğitimde fırsat eşitliği açısından bu kısıtlama, İranlı öğrencileri uluslararası alanda rekabet edemez hale getiriyor. Üniversiteler ve burs programları, başvurularını yalnızca geçerli bir sınav puanına göre değerlendirdiği için, bu durum İranlı gençlerin yeteneklerini sergilemesine engel oluyor.
Sonuç: Eğitim Hakkı Evrenseldir
ABD'nin İran'a yönelik yaptırımlarının eğitim alanına uzanması, uluslararası toplumun dikkatini çekmesi gereken bir insan hakları meselesidir. Yaptırımlar, hedeflenen hükümetleri zayıflatmak yerine, çoğu zaman masum sivillerin temel haklarını kısıtlamaktadır. Eğitim, bir ülkenin geleceği için hayati öneme sahiptir; bu nedenle yaptırım uygulayan ülkelerin, eğitim kurumları ve sınav hizmetleri için insani istisnalar tanıması beklenir. Aksi takdirde, bu uygulamaların uzun vadede küresel bilgi paylaşımına ve uluslararası iş birliğine zarar vereceği açıktır. İranlı öğrencilerin yaşadığı bu mağduriyet, sadece onların değil, aynı zamanda küresel akademik topluluğun da kaybıdır.
