Doğu Karadeniz'in dik yamaçlarında başlatılan alternatif tarım hamlesi meyvelerini vermeye başladı. Bölgede çay ve fındığa alternatif olarak yetiştirilen avokado, ABD ve Meksika'nın 'kırmızı altını' olarak adlandırılan bu meyve, Türkiye'de de üreticiye yılda 50 milyon lira gelir kapısı oldu. Trabzon, Rize ve Artvin'de 2010 yılında başlatılan deneme ekimleri, bugün 500 dönümü aşan alana yayıldı ve yıllık 300 ton üretime ulaştı.
Avokado üretimi hızla artıyor
Karadeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü verilerine göre, bölgede avokado üretimi son 5 yılda yüzde 400 arttı. Enstitü Müdürü Dr. Ahmet Yılmaz, "Bölgenin mikro iklim yapısı avokado için çok uygun. Özellikle 'Hass' ve 'Fuerte' çeşitleri yüksek verim sağlıyor. Ortalama verim dekar başına 1.5 ton seviyesinde" dedi. Üreticiler, avokadonun kilosunu 15-20 liradan satarken, ihracat potansiyeli de giderek artıyor. İlk ihracat 2022'de Rusya'ya yapılırken, 2023'te Avrupa pazarına da açılma hedefi bulunuyor.
Zorlu arazi şartlarına çözüm
Doğu Karadeniz'in eğimli arazileri, geleneksel tarımda verimsizlik yaratırken, avokado gibi derin köklü meyveler bu alanlarda başarılı oluyor. Trabzon'un Çaykara ilçesinde 30 dönüm avokado bahçesi bulunan üretici Mehmet Kaya, "Daha önce bu araziler boş duruyordu. Şimdi her dönümden 20-30 bin lira kazanıyoruz. Üstelik avokado ağacı bakımı kolay ve ilaç masrafı düşük" ifadelerini kullandı. Bölge genelinde 300'ü aşkın üretici, avokadoyu ana gelir kaynağı olarak görüyor.
Pazar ve ihracat fırsatları
Türkiye'nin yıllık avokado ithalatı 50 bin ton civarında ve bu ithalatın büyük kısmı Meksika, Şili ve ABD'den yapılıyor. Yerli üretim sayesinde ithalata bağımlılık azalırken, ihracatçı firmalar da Doğu Karadeniz avokadosuna büyük ilgi gösteriyor. Trabzon Ticaret Borsası Başkanı Ali Yıldız, "Bu yıl 500 ton üretim bekliyoruz. 5 yıl içinde 5 bin tona ulaşabiliriz. O zaman sadece iç pazarı değil, Orta Doğu ve Avrupa'yı da besleyebiliriz" değerlendirmesini yaptı. Borsa, üreticilere kooperatifleşme ve markalaşma konusunda destek veriyor.
Sürdürülebilirlik bağlamı
Avokado üretimi, bölgede çay ve fındıktan sonra en yüksek katma değerli ürün olarak öne çıkıyor. Uzmanlar, bu eğilimin devam etmesi durumunda Doğu Karadeniz'in kırsal kalkınmasında önemli bir rol oynayabileceğini belirtiyor. Ancak su tüketimi ve monokültür riski gibi sürdürülebilirlik sorunlarına dikkat çeken ziraat mühendisleri, çeşitlendirilmiş tarım modellerinin tercih edilmesi gerektiğini vurguluyor. Bölge, ABD ve Meksika'ya öykünerek değil, kendine özgü agroekolojik koşullarına uygun bir üretim modeli geliştirdiğinde, "kırmızı altın"ın kalıcı bir gelir kaynağına dönüşmesi mümkün görünüyor.
