ABD ile İran arasında yıllardır süren gerilim, yeni bir çatışma dalgasıyla yeniden alevlendi. ABD, bir Apache saldırı helikopterinin düşmesinden İran'ı sorumlu tutarak İran'daki askeri hedeflere hava saldırısı düzenledi. Bu saldırının hemen ardından İran, Bahreyn, Kuveyt ve Ürdün'deki ABD bağlantılı üs ve tesislere yönelik misilleme saldırıları başlattı. Gelişmeler, bölgede kırılgan bir ateşkesin bir kez daha tehlikeye girdiğini gösteriyor.
Saldırıların arka planı
ABD Savunma Bakanlığı'ndan yapılan açıklamaya göre, Irak'ın kuzeyinde görev yapan bir ABD Apache helikopteri, 23 Mayıs 2025 tarihinde düşmüş ve mürettebattan iki asker hayatını kaybetmiştir. ABD yönetimi, yürütülen soruşturma sonucunda helikopterin, İran destekli milisler tarafından fırlatılan bir karadan havaya füze ile düşürüldüğünü iddia etmiştir. Bunun üzerine ABD Başkanı, doğrudan İran topraklarındaki hedeflere yönelik bir misilleme emri vermiştir. 25 Mayıs gecesi, ABD savaş uçakları İran'ın batısındaki Huzistan eyaletinde bulunan bir askeri üs ve lojistik depoyu hedef almış; saldırıda en az 10 İran askerinin öldüğü, 20'den fazla kişinin yaralandığı bildirilmiştir. İran Dışişleri Bakanlığı, saldırıyı kınayarak "meşru müdafaa hakkı" çerçevesinde misilleme yapılacağını duyurmuştur.
İran'ın misillemesi ve bölgesel yansımalar
İran Devrim Muhafızları, 26 Mayıs sabahı Bahreyn, Kuveyt ve Ürdün'deki ABD askeri üslerine balistik füzeler ve insansız hava araçlarıyla saldırı düzenlemiştir. Saldırılarda, Bahreyn'deki ABD Donanma Üssü'nde iki ABD askeri hayatını kaybederken, Kuveyt'teki El Caber Hava Üssü'nde üç asker yaralanmıştır. Ürdün'deki El-Müvakkara Üssü'ne düzenlenen saldırıda ise can kaybı yaşanmamış, ancak maddi hasar meydana gelmiştir. İran, bu saldırıların ABD'nin İran topraklarına yönelik saldırısına karşılık olduğunu ve "orantılı" olduğunu savunmuştur.
Bölge ülkeleri, gelişmelerden duydukları endişeyi dile getirmiştir. Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri, hem ABD'yi hem de İran'ı itidale çağırmış; Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi acil toplantıya çağrılmıştır. Türkiye Dışişleri Bakanlığı, tansiyonun düşürülmesi için diplomatik girişimlerde bulunulması gerektiğini belirtmiş, ancak henüz somut bir adım atılmamıştır.
Kırılgan ateşkesin çökme riski
ABD ve İran arasında 2023 yılında Umman ve Katar arabuluculuğunda varılan gayriresmi ateşkes, son iki yıldır büyük ölçüde korunmaktaydı. Ancak 2024'ün başında İsrail-Gazze savaşının yayılması ve Yemen'deki Husilerin Kızıldeniz'de ticari gemilere yönelik saldırıları, bölgedeki dengeleri zaten sarsmıştı. Bugünkü çatışma, bu ateşkesin tamamen çökmesine yol açabilir. Uzmanlar, iki ülke arasında doğrudan ve yoğun bir çatışmanın, başta Irak, Suriye ve Lübnan olmak üzere tüm Orta Doğu'yu etkisi altına alabilecek bir bölgesel savaşa dönüşebileceği uyarısında bulunuyor.
Bağımsız değerlendirme
Olaylar, ABD-İran rekabetinin ne kadar kırılgan bir zeminde olduğunu bir kez daha göstermiştir. Her iki taraf da askeri güç gösterisi yaparken, diplomasi kanallarının ne kadar açık olduğu belirsizdir. Özellikle İran'ın nükleer programına ilişkin müzakerelerin durma noktasında olduğu bir dönemde, bu tür bir sıcak çatışma, bölgesel istikrarı uzun vadede tehdit edebilir. Tarafların geri adım atmaması halinde, Orta Doğu'nun yeni ve daha yıkıcı bir çatışma döngüsüne girmesi kaçınılmaz görünmektedir.
