ABD yönetimi, Suudi Arabistan Krallığı'na 24,3 milyar dolar tutarında 48 adet F-35 Lightning II savaş uçağı ve ilgili ekipman satışına onay verdi. Savunma Güvenlik İşbirliği Ajansı (DSCA) tarafından Kongre'ye bildirilen satış paketi, Lockheed Martin tarafından üretilecek uçakların yanı sıra eğitim, lojistik destek, yedek parça ve mühimmatı kapsıyor. Anlaşma, ABD'nin Orta Doğu'daki en büyük silah satışlarından biri olarak kayda geçti.
Satışın Kapsamı ve Değeri
DSCA'nın açıklamasına göre, Suudi Arabistan'a satılacak paket 48 adet F-35A konvansiyonel kalkış ve iniş yapabilen varyantı içeriyor. Bunun yanında uçakların bakımı için gerekli teçhizat, simülatörler, pilot ve teknisyen eğitimi, teknik dokümantasyon ve uzun süreli lojistik destek hizmetleri de anlaşmaya dahil. 24,3 milyar dolarlık bedel, son yıllarda ABD'nin tek seferde onayladığı en yüksek meblağlı savaş uçağı satışlarından biri.
F-35, Lockheed Martin'in ana yükleniciliğinde, Northrop Grumman ve BAE Systems gibi ortaklarla üretilen beşinci nesil bir savaş uçağı. Gelişmiş radar, sensör füzyonu ve düşük görünürlük özellikleriyle öne çıkıyor. Suudi Arabistan, bu uçaklarla hava savunma kapasitesini önemli ölçüde artırmayı hedefliyor.
Stratejik ve Bölgesel Yansımalar
Satış, Orta Doğu'daki askeri denge açısından kritik bir adım. Suudi Arabistan, bölgede İran'ın artan askeri varlığına karşı kendini güvence altına almak istiyor. ABD yönetimi, anlaşmayı İran'ın balistik füze programı ve insansız hava aracı yeteneklerine karşı bir denge unsuru olarak görüyor. Öte yandan İsrail'in bölgedeki niteliksel askeri üstünlüğünü koruma taahhüdü kapsamında, satışın İsrail'in güvenliğini tehdit etmeyecek şekilde yapılandırıldığı belirtiliyor.
Ancak anlaşma, ABD Kongresi'nde bazı itirazlarla karşılaşabilir. Suudi Arabistan'ın Yemen iç savaşındaki rolü ve insan hakları ihlalleri nedeniyle bazı senatörlerin satışı engelleme girişiminde bulunabileceği konuşuluyor. Yine de yönetimin onayı sonrası süreç, Kongre'nin 30 günlük inceleme süresinin ardından netlik kazanacak.
Arka Plan: Uzun Süredir Beklenen Anlaşma
Suudi Arabistan, yıllardır F-35 alımı için lobi faaliyeti yürütüyordu. İlk kez 2017'de dönemin ABD Başkanı Donald Trump döneminde gündeme gelen talep, insan hakları endişeleri ve İsrail'in askeri üstünlük politikası nedeniyle sürekli ertelenmişti. 2023'te Çin'in Suudi Arabistan'a alternatif savaş uçağı teklif etmesi, ABD'nin bölgedeki etkisini kaybetme kaygısını artırdı. Bu gelişme, mevcut anlaşmanın hızlandırılmasında etkili oldu.
ABD ile Suudi Arabistan arasındaki savunma işbirliği, 1945'te Kral Abdülaziz ile Başkan Franklin D. Roosevelt arasındaki tarihi görüşmeye dayanıyor. O günden bu yana iki ülke, güvenlik ve enerji alanında stratejik ortaklık yürütüyor. F-35 satışı, bu ortaklığın son halkası olarak değerlendiriliyor.
Değerlendirme
ABD'nin Suudi Arabistan'a F-35 satışı, sadece ikili ilişkiler değil, bölgesel güç dengeleri açısından da dönüm noktası. Anlaşma, ABD'nin Orta Doğu'dan çekilme eğilimine rağmen bölgedeki müttefiklerini silahlandırmaya devam ettiğini gösteriyor. Suudi Arabistan için ise bu uçaklar, hava gücünde niteliksel bir sıçrama anlamına geliyor. Ancak Kongre onayı ve insan hakları tartışmaları süreci geciktirebilir. Önümüzdeki dönemde İran ve İsrail'in tepkileri, anlaşmanın bölgesel istikrara etkisini belirleyecek.
