ABD Temsilciler Meclisi üyesi Demokrat Dina Titus, Türkiye’nin F-35 savaş uçağı programına olası dönüşünü yasalaştırarak engellemek amacıyla Kongre’de yeni bir girişim başlattı. Bu hamle, ABD Başkanı Donald Trump’ın Ankara ile savunma alanında yeni bir düzenlemeye sıcak baktığını ima eden açıklamalarının hemen ardından geldi. Titus’un sunduğu yasa tasarısı, Türkiye’nin Rusya’dan S-400 hava savunma sistemi satın alması nedeniyle programdan çıkarıldığı 2019 yılındaki kararın geri alınmasını fiilen imkansız hale getirmeyi hedefliyor.
Titus’un tasarısı ne öngörüyor?
Tasarı, ABD Savunma Bakanlığı’na Türkiye’nin F-35 programına yeniden dahil edilmesini yasaklayan bir hüküm içeriyor. Ayrıca, Washington’un Ankara’ya F-35’lerle ilgili herhangi bir teknoloji, parça veya eğitim transferini de engelliyor. Titus, yaptığı yazılı açıklamada, “Türkiye, NATO müttefiki olmasına rağmen Rusya’dan S-400 alarak ittifakın güvenliğini tehlikeye attı. F-35 programına dönüşüne izin vermek, bu ihlali ödüllendirmek olur” ifadelerini kullandı. Tasarının, mevcut yaptırımları daha da sıkılaştırarak Trump yönetiminin olası bir uzlaşmasını önceden bloke etmesi amaçlanıyor.
Trump’ın açık kapı bırakan sözleri
Başkan Trump, geçtiğimiz hafta gazetecilerle yaptığı gayriresmi bir sohbette, Türkiye ile savunma işbirliğini yeniden değerlendirebileceklerini ima etmişti. “Türkiye güçlü bir müttefik. Belki F-35 konusunda bir çözüm bulabiliriz” sözleri, özellikle Kongre’deki Türkiye karşıtı kanadı harekete geçirdi. Titus, bu açıklamaların ardından “Başkan’ın niyeti ne olursa olsun, Kongre’nin iradesini yasaya dökmek bizim sorumluluğumuz” dedi. Şu ana kadar tasarıya Temsilciler Meclisi’nde iki partiden de destek geldiği bildiriliyor.
S-400 krizi ve F-35 çıkmazı
Türkiye, 2017 yılında Rusya’dan S-400 hava savunma sistemi satın almak için anlaştı. ABD, bu sistemin NATO sistemleriyle uyumsuz olduğu ve F-35’lerin gizlilik özelliklerini tehlikeye atabileceği gerekçesiyle Ankara’yı uyardı. 2019’da Türkiye’nin S-400’leri teslim almasının ardından Washington, Ankara’yı F-35 programından çıkardı ve yaptırımlar uyguladı. Türkiye ise programda 1,4 milyar dolar ödeme yaptığını ve bu paranın iadesini talep ediyor. Ancak ABD, iade için S-400’lerin imha edilmesi veya üçüncü bir ülkeye satılması gibi koşullar öne sürüyor.
Kongre’deki dengeler ve olası sonuçlar
Titus’un tasarısı, Temsilciler Meclisi Silahlı Hizmetler Komitesi’nde görüşülecek. Komitede her iki partiden de benzer önergelerin olduğu biliniyor. Analistler, özellikle Yunanistan lobisinin de desteğiyle tasarının komiteden geçme ihtimalinin yüksek olduğunu belirtiyor. Ancak tasarının yasalaşması için Senato’dan da geçmesi ve Başkan’ın vetosunu aşması gerekiyor. Trump’ın veto yetkisini kullanması durumunda Kongre’nin üçte iki çoğunluğu gerekiyor ki bu da zor görünüyor.
Uzmanlar, Türkiye’nin F-35 programına dönüşünün kısa vadede mümkün olmadığını ancak bu tür yasal girişimlerin ilişkileri daha da gerdiğine dikkat çekiyor. Ankara, S-400 konusunda geri adım atmayacağını defalarca açıkladı. Bu durumda iki ülke arasında savunma alanında yeni bir işbirliği zemini bulunması giderek zorlaşıyor. Öte yandan, Türkiye’nin yerli savaş uçağı KAAN projesi gibi alternatifler geliştirmesi, F-35’e olan bağımlılığı azaltma potansiyeli taşıyor.
