Çin, ABD’nin yerli teknoloji şirketlerini Pentagon’un askeri kara listesine eklemesine misilleme olarak yeni ticaret kısıtlamalarını devreye aldı. Çin Ticaret Bakanlığı, nadir toprak ve insansız hava aracı (İHA) üreticilerinin de aralarında bulunduğu on ABD’li tedarikçiye çift kullanımlı ürünlerin ihracatını yasaklarken, iki ülke arasındaki ticari gerilim yeni bir boyuta taşındı. Karar, ABD Savunma Bakanlığı'nın geçtiğimiz hafta 11 Çinli firmayı 'askeri şirket' listesine eklemesinin ardından geldi.
İhracat yasağı kapsamı ve etkileri
Çin Ticaret Bakanlığı tarafından yapılan açıklamada, yasaklanan ürünler arasında nadir toprak elementleri, lityum iyon bataryalar, drone bileşenleri ve yarı iletken üretiminde kullanılan bazı kimyasalların yer aldığı belirtildi. Listede, General Atomics, L3Harris Technologies ve Sierra Nevada Corporation gibi savunma sanayi devlerinin yanı sıra, nadir toprak madenciliği yapan MP Materials ve İHA üreticisi Skydio gibi firmalar bulunuyor. Çinli yetkililer, bu kısıtlamaların ulusal güvenlik gerekçesiyle alındığını ve ABD'nin 'temelsiz kara liste uygulamalarına' karşı meşru bir savunma olduğunu vurguladı.
Analistlere göre, Çin'in bu hamlesi özellikle nadir toprak elementlerinde küresel arzın yüzde 60'ından fazlasını kontrol etmesi nedeniyle ABD'li savunma ve teknoloji şirketlerini zor durumda bırakabilir. Öte yandan, yasak kapsamındaki çift kullanımlı ürünlerin sivil amaçlı kullanımı da kısıtlandığı için, ABD'li tüketici elektroniği firmaları da dolaylı olarak etkilenecek.
Ticaret savaşlarının arka planı
ABD ile Çin arasındaki ticaret savaşları, 2018 yılında Trump yönetiminin Çin'den ithal edilen ürünlere yönelik gümrük vergilerini artırmasıyla başlamıştı. Biden döneminde de devam eden gerginlik, özellikle yarı iletkenler, yapay zeka ve kuantum bilişim gibi kritik teknolojilerde yoğunlaştı. Pentagon'un kara liste uygulaması, Çinli firmaların ABD savunma tedarik zincirine katılımını sınırlamayı hedefliyor. Çin ise bu hafta uygulamaya koyduğu yeni kısıtlamalarla, ABD'nin 'teknolojik hegemonya' çabalarına karşı kendi araçlarını kullanacağının sinyalini verdi.
Dünya Ticaret Örgütü (DTÖ) verilerine göre, iki ülke arasındaki ticaret hacmi 2023 yılında 690 milyar doları aşarken, uygulanan kısıtlamalar küresel tedarik zincirlerinde belirsizlik yaratıyor. Uzmanlar, Çin'in bu hamlesinin ABD'li şirketleri alternatif tedarikçi arayışına iteceğini, ancak kısa vadede nadir toprak gibi kritik minerallerde Çin'e olan bağımlılığın azaltılmasının zor olduğunu belirtiyor.
Her iki ülkenin de seçim dönemlerine yaklaştığı bu günlerde, ticaret savaşlarının daha da kızışması bekleniyor. ABD'de kasım ayında yapılacak başkanlık seçimleri öncesinde Çin'e yönelik sert söylemler artarken, Çin ise kendi teknolojik bağımsızlığını güçlendirme çabalarını hızlandırıyor. Sonuç olarak, bu yaptırım ve misilleme sarmalı, küresel ekonomiyi etkilemeye devam edecek gibi görünüyor.
