ABD ve İsrail ile İran arasında 107 gündür devam eden çatışmaların sona ermesi için dün akşam beklenen haber geldi. Arabulucu Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif, tarafların ateşkes ve barış anlaşmasına vardığını duyurdu. Anlaşmanın 19 Haziran'da İslamabad'da imzalanacağı belirtildi. Şerif, yaptığı yazılı açıklamada, müzakerelerin yaklaşık üç buçuk ay sürdüğünü ve tarafların karşılıklı tavizlerle uzlaştığını ifade etti.
Anlaşmanın detayları
Anlaşma metnine göre, İran nükleer programındaki bazı faaliyetlerini durdurmayı ve Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA) denetimlerine izin vermeyi kabul etti. Buna karşılık ABD, İran'a yönelik bazı ekonomik yaptırımları kaldıracak ve İsrail de belirli askeri operasyonları durduracak. İran'ın bölgedeki vekil güçlerine verdiği desteğin kısıtlanması da anlaşmanın bir parçası. Taraflar, anlaşmanın uygulanmasını denetlemek üzere Pakistan ve Türkiye'nin de aralarında bulunduğu bir izleme komitesi kurulmasında mutabık kaldı.
107 günlük süreç
Çatışmalar, 28 Şubat'ta İran'ın Suriye'deki İsrail hedeflerine yönelik füze saldırısıyla başladı. İsrail'in karşılık vermesiyle gerilim tırmandı. ABD'nin bölgeye ek askeri güç göndermesi ve İran'ın Basra Körfezi'nde ticari gemilere el koymasıyla kriz derinleşti. Pakistan, mayıs ayı başında arabuluculuk teklif etti ve tarafların İslamabad'da bir araya gelmesini sağladı. Müzakerelerde en kritik konular İran'ın uranyum zenginleştirme seviyesi ve İsrail'in Hizbullah'a yönelik operasyonları oldu.
Küresel tepkiler
Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri Antonio Guterres anlaşmayı memnuniyetle karşıladı. ABD Dışişleri Bakanı Antony Blinken, anlaşmanın Orta Doğu'da istikrar için önemli bir adım olduğunu söyledi. İran Dışişleri Bakanı Hüseyin Emirabdullahiyan ise anlaşmanın İran'ın ulusal çıkarlarını koruduğunu belirtti. İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, anlaşmayı "zorunlu bir adım" olarak nitelendirdi ancak İran'ın taahhütlerine uymaması halinde askeri seçeneklerin masada kalacağını vurguladı. Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri anlaşmayı desteklerken, Suriye ve Yemen'deki gruplar tepki gösterdi.
Uzman değerlendirmesi
Anlaşma, tarafların uzun süredir devam eden düşmanlığı göz önüne alındığında kırılgan bir yapıya sahip. İmza töreni öncesinde her iki tarafın da iç kamuoyunda anlaşmaya yönelik eleştiriler bulunuyor. Özellikle İran'da muhafazakarlar, yaptırımların kaldırılmasını yetersiz bulurken, İsrail'de sağcı gruplar anlaşmayı güvenlik riski olarak görüyor. Anlaşmanın başarısı, izleme komitesinin etkinliği ve tarafların iyi niyetine bağlı. Orta Doğu'da kalıcı barış için daha kapsamlı bir diyaloğa ihtiyaç duyulduğu açık.
