ABD ile İran, uzun süren gerilimin ardından 14 maddelik geçici bir mutabakata imza attı. Anlaşma, savaşı sona erdirmeyi hedeflerken; ABD Başkanı Donald Trump, Tahran yönetiminin taahhütlere uymaması durumunda saldırıların yeniden başlayacağı uyarısında bulundu. Mutabakat kapsamında yaptırımların hafifletilmesi, dondurulan İran varlıklarının serbest bırakılması ve Hürmüz Boğazı'nda deniz trafiğinin yeniden güvence altına alınması öngörülüyor.
Anlaşmanın maddeleri neler?
14 maddelik metin, nükleer programın denetimi, balistik füze testlerinin durdurulması ve bölgesel gerilimi azaltmaya yönelik adımları içeriyor. İran, uranyum zenginleştirme seviyesini %3.67 ile sınırlamayı ve Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı'na (IAEA) tam erişim izni vermeyi kabul etti. Buna karşılık ABD, petrol ihracatına yönelik bazı yaptırımları askıya alacak ve İran'ın yurt dışındaki yaklaşık 6 milyar dolarlık dondurulmuş varlığını serbest bırakacak.
- İran, nükleer faaliyetlerini IAEA denetiminde sürdürecek.
- ABD, İran petrolünün belirli miktarda ihracatına izin verecek.
- Hürmüz Boğazı'nda seyrüsefer güvenliği sağlanacak.
- Taraflar, birbirlerine karşı saldırıları durduracak.
Uygulama ve denetim mekanizması
Anlaşma, dört aşamalı bir takvime bağlandı. İlk 30 günde İran'ın nükleer tesislerine ani denetimler yapılacak. ABD, her aşamanın başarıyla tamamlanmasının ardından yaptırım gevşetmelerini uygulayacak. Trump, yaptığı açıklamada "Bu anlaşma bir fırsattır ancak İran'ın sözünde durması şarttır. Aksi halde tarihin en büyük saldırılarına hazır olun" ifadelerini kullandı. İran Dışişleri Bakanı Muhammed Cevad Zarif ise anlaşmanın İran'ın çıkarlarını koruduğunu savundu.
Mutabakat, Körfez ülkeleri ve İsrail tarafından temkinli karşılandı. Suudi Arabistan, anlaşmanın bölgesel güvenliği artıracağını umduğunu belirtirken; İsrail Başbakanı Benyamin Netanyahu, İran'ın nükleer kapasitesine yönelik endişelerinin devam ettiğini söyledi.
Türkiye, anlaşmayı olumlu karşıladığını ve bölgede istikrara katkı sağlayacağını duyurdu. Dışişleri Bakanlığı'ndan yapılan yazılı açıklamada, diyaloğun önemi vurgulandı.
Anlaşma metninde yer alan diğer maddeler arasında, bölgesel milis gruplarına verilen desteğin kısıtlanması, insani yardımların önünün açılması ve esir takası da bulunuyor. Uzmanlar, anlaşmanın başarısının sahadaki uygulamaya bağlı olduğunu ve taraflar arasındaki güvensizliğin devam ettiğini belirtiyor.
