ABD basını, Pakistan ve Katar'ın arabuluculuğunda yürütülen gizli müzakerelerin ardından ABD ile İran arasında tarihi bir mutabakat zaptına (MoU) varıldığını duyurdu. Bugün dijital ortamda imzalanacak anlaşma, iki ülke arasındaki on yıllardır süren gerginliğin sona ermesi ve İran'a uygulanan ekonomik ambargonun kademeli olarak kaldırılması yönünde önemli bir adım olarak değerlendiriliyor.
Müzakerelerin perde arkası
Pakistan Dışişleri Bakanlığı'ndan üst düzey bir yetkili, müzakerelerin son altı aydır İslamabad ve Doha'da gizlice yürütüldüğünü belirtti. Katar Emiri Şeyh Temim bin Hamed Al Sani'nin de sürece dahil olduğu öğrenildi. ABD Başkanı Donald Trump, dün yaptığı açıklamada "İran'la adil ve kapsamlı bir anlaşmanın eşiğindeyiz. Ekonomik yaptırımlar kalkarsa bölge istikrara kavuşacak." ifadelerini kullandı.
Anlaşmanın kapsamı
Mutabakat zaptının nükleer programa kısıtlamalar, balistik füze testlerinin durdurulması ve bölgesel müdahalenin sınırlandırılması gibi maddeler içerdiği iddia ediliyor. Karşılığında ABD'nin İran'a uyguladığı petrol ambargosunu gevşetmesi ve dondurulmuş İran varlıklarının bir kısmının serbest bırakılması bekleniyor. Eski İran Cumhurbaşkanı Hasan Ruhani, sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda anlaşmayı "diplomasinin zaferi" olarak nitelendirdi.
Uzmanlardan ilk yorumlar
ABD merkezli düşünce kuruluşu Council on Foreign Relations'dan Dr. Ray Takeyh, "Bu mutabakat, Trump yönetiminin İran'ı tecrit politikasının sona erdiğini gösteriyor. Ancak ayrıntılar netleşene kadar temkinli olmakta fayda var." dedi. İranlı siyaset bilimci Prof. Dr. Muhammed Marandi ise, "Anlaşma Tahran'ın lehine. Ambargo kalkarsa ekonomimiz canlanır." yorumunu yaptı.
Bölgesel yansımalar
Suudi Arabistan ve İsrail'den henüz resmi açıklama gelmezken, İran'la rekabet halindeki bölgesel güçlerin anlaşmayı endişeyle karşıladığı belirtiliyor. Türkiye Dışişleri Bakanlığı ise "Bölgesel barış ve istikrarı destekleyecek her adımı memnuniyetle karşılıyoruz." şeklinde bir bildiri yayımladı.
Ambargo kalkarsa ekonomi nasıl etkilenir?
İran, dünyanın en büyük petrol ve doğalgaz rezervlerine sahip ülkelerinden biri. Ambargonın tamamen kalkması halinde küresel petrol arzında artış ve fiyatlarda düşüş bekleniyor. Uluslararası Enerji Ajansı'na göre İran, günde 2,5 milyon varil ek petrol ihraç edebilir. Bu, özellikle yüksek enerji faturasıyla mücadele eden gelişmekte olan ülkeler için olumlu bir gelişme olacak.
Değerlendirme
Mutabakat zaptı henüz bağlayıcı bir anlaşma olmasa da, ABD ve İran arasında 2015'teki nükleer anlaşmanın çöküşünden bu yana en somut diplomatik adım. İmza aşamasına gelinmesi bile tarafların diyaloğa hazır olduğunu gösteriyor. Ancak Kongre'deki Cumhuriyetçi ve Demokratların anlaşmaya nasıl tepki vereceği, ayrıca İran'daki muhafazakâr kanadın onayı sürecin geleceğini belirleyecek. Önümüzdeki günlerde imzalanacak metnin detayları, anlaşmanın kalıcılığı hakkında daha net fikir verecektir.
