ABD ile İran arasında haftalardır süren diplomatik temasların ardından imzalanan 14 maddelik mutabakat zaptı sızdı. Anlaşma metnine göre, taraflar arasındaki gerilimi resmiyete döken belge, Hürmüz Boğazı'nın serbest ticarete açılmasını ve İran'a uygulanan petrol ile finans yaptırımlarının kademeli olarak kaldırılmasını öngörüyor. Ekonomik çevreler, anlaşmanın küresel enerji piyasalarında dengeleri değiştirebileceği yorumunda bulunuyor.
14 maddenin ayrıntıları
Sızan metne göre mutabakat, nükleer programın denetlenmesinden enerji işbirliğine kadar geniş bir yelpazeyi kapsıyor. İlk maddede, İran'ın uranyum zenginleştirme faaliyetlerini belirli bir seviyede sınırlandırması karşılığında ABD'nin ikinci dalga yaptırımları askıya alması yer alıyor. Üçüncü madde, Hürmüz Boğazı'nda geçiş güvenliğinin ortak bir komite tarafından sağlanmasını içerirken, dördüncü madde İran ham petrolünün dünya pazarlarına yeniden sunulmasını düzenliyor. Petrol ihracatından elde edilecek gelirin bir kısmının, İran'ın altyapı projelerine aktarılması da maddeler arasında bulunuyor.
Finans yaptırımlarının kaldırılmasıyla birlikte, birçok uluslararası bankanın İran'la işlem yapmasının önü açılacak. Bu durumun, özellikle Türkiye ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi bölge ülkeleriyle ticareti canlandırması bekleniyor. Anlaşmanın yedinci maddesi, iki ülke arasında doğrudan uçuşların başlatılmasını ve ticari vize kolaylıklarını öngörüyor.
Bölgesel ve küresel yansımalar
Atlantik Konseyi'nden analistler, bu mutabakatın Ortadoğu'da bir güven inşası sürecini başlatabileceğini belirtiyor. Suudi Arabistan ve İsrail'in anlaşmaya temkinli yaklaştığı haberleri gelse de, resmi açıklamalar henüz yapılmadı. Petrol fiyatları, anlaşma haberlerinin ardından yüzde 3 düşüşle 72 dolar seviyesine geriledi. Uzmanlar, İran'ın günlük 1,5 milyon varil ek arz sağlaması durumunda petrol fiyatlarının daha da gerileyebileceğini ifade ediyor. Bu gelişme, yüksek enerji maliyetleriyle mücadele eden gelişmekte olan ülkeler için olumlu bir sinyal olarak okunuyor.
Mutabakat metninin sızması, müzakerelerin tamamlanmış olduğunu gösterse de, ABD Kongresi ve İran'daki muhafazakar kanadın onay süreçleri henüz başlamadı. Metnin nihai halini alması ve yürürlüğe girmesi için önümüzdeki haftalarda tarafların resmi adımlar atması bekleniyor. Sızan belge, iki ülke arasında 2015 sonrası imzalanan en kapsamlı anlaşma olma özelliğini taşıyor.
Ekonomik ilişkilerin normalleşmesi, İran'da enflasyonun kontrol altına alınmasına ve halkın alım gücünün artmasına yardımcı olabilir. Ancak anlaşmanın uzun vadeli başarısı, tarafların taahhütlerini ne ölçüde yerine getireceğine bağlı görünüyor. Geçmiş deneyimler, bu tür mutabakatların uygulama aşamasında sık sık tıkanabildiğini gösteriyor. Buna rağmen, mevcut metin en azından diplomatik bir pencere açmış durumda.
