ABD ve İran arasında haftalardır süren dolaylı barış görüşmelerinin çıkmaza girmesi, iki ülke arasındaki askeri gerilimi yeniden tırmandırdı. Cumartesi sabahı erken saatlerde Basra Körfezi'nde İran'a ait devriye botlarının ABD savaş gemilerine yakın manevralar yapması ve ABD'nin insansız hava araçlarıyla İran'ın doğusundaki askeri tesisleri vurması, tansiyonu tehlikeli bir noktaya taşıdı. Bu gelişmelerin ardından küresel petrol fiyatları yüzde 8'in üzerinde yükselerek varil başına 95 doları aştı ve borsalar sert düşüş yaşadı.
Görüşmelerin tıkanması ve karşılıklı suçlamalar
Uzun süredir Umman ve Katar arabuluculuğunda yürütülen görüşmeler, geçen hafta Viyana'da yapılan son turda tıkandı. Taraflar uranyum zenginleştirme seviyesi ve yaptırımların kapsamı konusunda anlaşmazlığa düştü. İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, "ABD yeni taleplerle masaya geldi, bu kabul edilemez" dedi. ABD Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü ise İran'ı müzakere masasını terk etmekle suçladı.
Görüşmelerin başarısızlıkla sonuçlanması, her iki tarafın da daha agresif bir tutum benimsemesine yol açtı. İran Devrim Muhafızları, Hürmüz Boğazı'nda sivil gemilere yönelik teftişleri sıklaştırdığını duyurdu. ABD ise bölgeye bir uçak gemisi daha konuşlandırdı. Uzmanlara göre bu durum, küresel enerji arzını ciddi şekilde tehdit ediyor.
Petrol piyasalarında şok dalgası
Gerilimin artmasıyla Brent petrolün varil fiyatı 94,70 dolara kadar yükseldi. Bu, son 8 ayın en yüksek seviyesi olarak kaydedildi. Analistler, jeopolitik risk priminin petrol fiyatlarına 10-15 dolar eklediğini belirtiyor. Goldman Sachs yayımladığı raporda, Hürmüz Boğazı'nın tamamen kapanması durumunda petrolün 120 doları görebileceğini öngördü.
- Borsa İstanbul'da BIST 100 endeksi yüzde 3,5 değer kaybetti.
- Türkiye'nin enerji ithalatı maliyetinin aylık 2 milyar dolar artabileceği hesaplanıyor.
- Dolar/TL kuru 28,50 seviyesine yaklaştı.
Petrol fiyatlarındaki yükseliş, dünya genelinde enflasyon endişelerini yeniden canlandırdı. Özellikle Türkiye gibi enerji ithalatçısı ülkelerde cari açık ve döviz kuru üzerinde baskı oluşturması bekleniyor. Merkez bankalarının faiz indirim beklentileri zayıflarken, yatırımcılar güvenli liman varlıklara yöneliyor.
Bölgesel ve küresel yansımalar
ABD-İran gerilimi, sadece enerji piyasalarını değil, küresel tedarik zincirlerini de tehdit ediyor. Dünya ticaretinin yaklaşık yüzde 20'si Hürmüz Boğazı'ndan geçiyor. Olası bir çatışma nakliye sigorta primlerini katlayabilir ve alternatif rota arayışlarını hızlandırabilir. Bu durum, halihazırda yüksek olan navlun ücretlerini daha da yukarı çekecektir.
Diplomatik cephede ise uluslararası toplum taraflara itidal çağrısı yapıyor. BM Güvenlik Konseyi acil toplantı kararı alırken, Avrupa Birliği arabuluculuk teklifini yineledi. Ancak şu ana kadar somut bir ilerleme kaydedilmiş değil. İran'ın nükleer programına ilişkin endişeler derinleşirken, ABD'nin yeni yaptırım paketleri hazırladığı konuşuluyor.
Bu gelişmeler ışığında, küresel ekonominin kırılgan bir dönemden geçtiği söylenebilir. Jeopolitik risklerin yanı sıra artan borç yükü ve yavaşlayan büyüme, piyasalar üzerinde baskı oluşturuyor. Önümüzdeki günlerde tarafların diyalog kanallarını açık tutması, ekonomik istikrarın korunması açısından kritik önem taşıyor.
