ABD Hazine Bakanı Scott Bessent, İran'ın tüm ekonomik kaynaklarını hedef alan kapsamlı bir "ekonomik dışlama" operasyonu başlattıklarını duyurdu. Tahran ile iş yapmayı sürdüren ülkelere de ikincil yaptırım uyarısında bulunan Bessent, bu adımın Washington'un İran'a yönelik baskı politikasında yeni bir aşamaya işaret ettiğini söyledi. Operasyon kapsamında 60'tan fazla kişi, kuruluş ve gemi yaptırım listesine alınırken, uluslararası toplumda yeni bir gerilim dalgası bekleniyor.
Yaptırım paketinin kapsamı ve hedefleri
ABD Hazine Bakanlığı tarafından açıklanan yeni yaptırım paketi, İran'ın petrol, petrokimya ve finansal ağlarını hedef alıyor. Listeye alınan şahıs ve kuruluşlar arasında İran devletine bağlı petrol şirketleri, uluslararası finansal işlemlere aracılık eden kurumlar ve bu ticareti taşıyan gemiler yer alıyor. Bessent, bu adımın amacının İran'ın nükleer programı ve bölgesel faaliyetleri için kullandığı gelir kaynaklarını kurutmak olduğunu belirtti.
İkincil yaptırım tehdidi: "Bizimle ya da onlarla"
Bessent, İran'la ticaret yapan ülkelere açık bir mesaj verdi: "İran'la iş yapmayı sürdüren hiçbir ülke, ABD finansal sistemiyle bağlarını koruyarak bu operasyondan etkilenmeden çıkamaz." Bu açıklama, Washington'un müttefiklerine yönelik bir uyarı niteliği taşıyor. Özellikle Çin, Hindistan ve Türkiye gibi İran'dan petrol alan ülkelerin bu yaptırımlardan doğrudan etkilenmesi bekleniyor. ABD, bu ülkeleri ikincil yaptırımlarla tehdit ederek, Tahran'la ekonomik ilişkilerini kesmelerini hedefliyor.
Uluslararası tepkiler ve arka plan
Yaptırım kararına ilk tepkilerden biri İran yönetiminden geldi. Dışişleri Bakanlığı sözcüsü, bu adımı "ekonomik terörizm" olarak nitelendirirken, ülkesinin bu baskılara boyun eğmeyeceğini söyledi. Avrupa Birliği ise yaptırımların uluslararası hukuka aykırı olduğunu savunurken, diplomasi çağrısı yaptı. Bu gelişmeler, 2015'te imzalanan nükleer anlaşmanın (JCPOA) ardından ABD'nin 2018'de anlaşmadan çekilmesiyle başlayan gerilimli sürecin bir devamı olarak değerlendiriliyor. Biden yönetimi, anlaşmaya geri dönme sözü vermesine rağmen, şu ana kadar somut bir adım atmamıştı.
Uzman yorumu: Yaptırımların etkisi ne olur?
Uzmanlara göre, yeni yaptırım dalgası İran ekonomisi üzerinde ciddi bir baskı oluşturacak. Ülkenin petrol ihracatının zaten azalmış olduğunu hatırlatan uzmanlar, bu kez finansal altyapının hedef alınmasının etkilerinin daha derin olabileceğini belirtiyor. Ancak İran'ın bu tür yaptırımlara karşı deneyimli olduğunu ve alternatif kanallar geliştirdiğini de sözlerine ekliyorlar. Özellikle Çin ile yürütülen takas bazlı ticaret, yaptırımların delinmesinde önemli bir rol oynayabilir. Öte yandan, bu gelişmeler küresel enerji piyasalarını da etkileyecek. Petrol fiyatlarında kısa vadede bir yükseliş bekleniyor.
Bu yaptırımlar, ABD'nin İran'a yönelik maksimum baskı politikasını yeniden canlandırması anlamına geliyor. Ancak bu sefer hedef sadece İran değil, aynı zamanda Tahran'la ekonomik ilişkilerini sürdüren tüm ülkeler. Bu politikayı uygularken ABD'nin müttefikleri üzerinde yaratacağı baskı, uluslararası ilişkilerde yeni bir gerginliğe yol açabilir. İran'ın bölgesel gücü göz önüne alındığında, bu adımın sonuçlarının sadece ekonomik alanla sınırlı kalmayacağı, jeopolitik dengeleri de değiştirebileceği unutulmamalıdır.
