ABD ordusu, İran'da Devrim Muhafızları Ordusu'na ait hedeflere yönelik hava saldırıları başlattığını açıkladı. Saldırıların ardından İran resmi haber ajansları, Hürmüz Boğazı'ndaki Keşm Adası çevresinde en az beş patlama sesi duyulduğunu bildirdi. Bölgede tansiyonun hızla yükseldiği bu gelişme, uluslararası kamuoyunda büyük yankı uyandırdı. ABD Savunma Bakanlığı (Pentagon) tarafından yapılan kısa açıklamada, saldırıların İran'ın bölgedeki askeri faaliyetlerine karşılık olarak düzenlendiği belirtildi.
Saldırının Ayrıntıları
Pentagon sözcüsü tarafından yapılan açıklamada, saldırıların İran'ın Hürmüz Boğazı'ndaki gemilere yönelik tehditlerine misilleme niteliği taşıdığı ifade edildi. Açıklamada, "ABD kuvvetleri, Devrim Muhafızları Ordusu'na ait askeri tesislere ve mühimmat depolarına hassas saldırılar düzenlemiştir. Bu operasyon, uluslararası sularda seyrüsefer güvenliğini tehdit eden unsurları etkisiz hale getirmeyi amaçlamaktadır" denildi. Saldırının kapsamı ve kullanılan silah sistemleri hakkında detay verilmezken, hedeflerin tam olarak vurulduğu ve ABD personelinin güvende olduğu aktarıldı.
İran tarafından henüz resmi bir açıklama gelmezken, İran devlet televizyonu, Keşm Adası sakinlerinin beşten fazla şiddetli patlama sesi duyduğunu aktardı. Bölgede ambulansların ve itfaiye ekiplerinin sevk edildiği, Keşm Adası'ndaki bazı askeri noktalarda yangın çıktığı iddia edildi. İran'ın yarı resmi haber ajansı Fars, saldırıda Devrim Muhafızları'na ait bir deniz üssünün hedef alındığını öne sürdü.
Hürmüz Boğazı'nın Stratejik Önemi
Hürmüz Boğazı, Basra Körfezi'nden Umman Denizi'ne açılan tek su yolu olması nedeniyle dünya enerji ticaretinin kalbi durumunda. Küresel petrol arzının yaklaşık beşte biri bu boğazdan geçiyor. Bu nedenle bölgede yaşanan herhangi bir gerilim, dünya enerji piyasalarında dalgalanmalara yol açabiliyor. ABD'nin bu saldırısı, piyasalarda petrol fiyatlarının anlık yükselişine neden oldu. Brent petrolün varil fiyatı saldırı haberinin ardından yüzde 3'ten fazla artışla 90 dolar seviyesinin üzerine çıktı.
Keşm Adası, Hürmüz Boğazı'nın hemen girişinde yer alması nedeniyle stratejik bir konuma sahip. İran'ın burada konuşlandırdığı gemisavar füzeler ve hızlı saldırı botları, boğazın kontrolünde kilit rol oynuyor. Devrim Muhafızları Ordusu'nun Deniz Kuvvetleri'nin ana üsleri arasında sayılan Keşm, geçmişte de ABD ve İran arasında gerginliklerin odağı olmuştu.
Bölgede Artan Gerilim
Bu son saldırı, ABD ile İran arasında son haftalarda tırmanan gerilimin yeni bir zirvesi olarak değerlendiriliyor. Geçtiğimiz ay, ABD Donanması'na ait bir destroyer, Hürmüz Boğazı'nda İran teknelerinin tacizine uğradığını rapor etmişti. Ayrıca, İran'ın nükleer programına ilişkin yürütülen müzakerelerdeki tıkanıklık, iki ülke arasındaki gerginliğin bir diğer boyutunu oluşturuyor. Doha ve Umman'ın ara buluculuğuyla yürütülen dolaylı görüşmelerden henüz somut bir sonuç çıkmaması, ABD yönetiminin daha sert bir tutum almasına yol açmıştı.
Öte yandan İsrail'in İran'a yönelik son dönemde artan olası askeri operasyon senaryoları da bölgedeki dengeleri etkiliyor. ABD'nin bu saldırısı, İran'a yönelik uluslararası baskıyı artırma amacı taşıyor olabilir. Ancak uzmanlar, bu tür bir askeri müdahalenin İran'ı müzakere masasına çekmek yerine, bölgesel bir çatışmayı tetikleme riski taşıdığını vurguluyor.
İran'ın misilleme yapması durumunda, Hürmüz Boğazı'nın tamamen kapatılması veya mayınlanması ihtimali gündeme gelebilir. Bu senaryo, küresel ekonomi için felaket anlamına gelir. Bu nedenle dünya liderleri, taraflara itidalli olma çağrısında bulunuyor. Birleşmiş Milletler (BM) Genel Sekreteri António Guterres, yaptığı yazılı açıklamada, "Bölgede artan şiddet kabul edilemez. Tarafları derhal gerilimi azaltmaya ve diyaloğa dönmeye çağırıyorum" ifadelerini kullandı.
Uluslararası Tepkiler
Avrupa Birliği (AB) Dış İlişkiler ve Güvenlik Politikası Yüksek Temsilcisi Josep Borrell, gelişmeyi derin bir endişeyle takip ettiklerini belirterek, "Bölgede yeni bir askeri çatışma kimseye fayda sağlamaz. Tüm aktörlere itidal çağrısında bulunuyoruz" dedi. Rusya ise ABD'yi sert bir dille kınayarak, "Bu tür eylemler uluslararası hukukun açık ihlalidir ve bölgesel istikrarı tehdit etmektedir" açıklamasını yaptı. Çin, tarafları sakinliğe çağırarak, diplomasiye öncelik verilmesini istedi.
Türkiye Dışişleri Bakanlığı tarafından yapılan yazılı açıklamada, "Komşu coğrafyada gerginliğin artmasından üzüntü duyuyoruz. Tüm tarafları itidale ve uluslararası hukuka saygı göstermeye çağırıyoruz. Bölgemizde barış ve istikrarın tesisi için kalıcı bir diyaloğun gerekliliğine inanıyoruz" ifadelerine yer verildi.
ABD'nin bu saldırısı, Başkan Joe Biden yönetiminin seçim yılı ortamında dış politikada daha sert bir görüntü çizme çabasıyla da ilişkilendiriliyor. İran'a yönelik bu operasyon, Beyaz Saray'ın İsrail'in Gazze'deki operasyonlarına verdiği desteği dengeleme ve bölgede caydırıcılığı artırma stratejisi olarak yorumlanıyor. Ancak Pentagon'un saldırıyı "savunma amaçlı" olarak nitelendirmesi, uluslararası toplumda şüpheyle karşılanıyor.
Önümüzdeki saatlerde bölgeden gelecek yeni gelişmeler, tansiyonun seyrini belirleyecek. Petrol piyasaları başta olmak üzere küresel finans endeksleri, Hürmüz'deki her sessizliği ve her sese duyarlı şekilde hareket etmeye devam edecek. Bu gerilimin sürdürülebilir bir çözüme evrilmesi ancak tarafların gerçekçi bir müzakere masasına oturmasıyla mümkün görünüyor.
