ABD ile İran arasında aylar süren zorlu müzakerelerin ardından 17 Haziran'da imzalanan tarihi anlaşma, ilk sınavını Hürmüz Boğazı'nda verdi. Dün sabah saatlerinde bölgede yaşanan gerginlik, iki ülkenin askeri güçlerinin karşılıklı hamlelerine sahne oldu. Yetkililer, olayda herhangi bir can kaybı veya yaralanma yaşanmadığını ancak tansiyonun bir süre yüksek kaldığını belirtti.
Hürmüz Boğazı'nda neler oldu?
Edinilen bilgilere göre, İran Devrim Muhafızları'na ait bir sürat teknesi, uluslararası sularda seyreden ABD Donanması'na ait bir savaş gemisine tehlikeli şekilde yaklaştı. ABD gemisinin uyarı ateşi açmasının ardından İran teknesi bölgeden uzaklaştı. ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM) tarafından yapılan açıklamada, 'İran unsurlarının profesyonel olmayan ve güvenliği tehdit eden hareketleri' kınanırken, İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Nasır Kenani ise ABD'nin 'bölgede provokasyondan kaçınması gerektiğini' söyledi.
Anlaşma süreci ve kırılganlıklar
17 Haziran'da İsviçre'nin arabuluculuğunda imzalanan anlaşma, İran'ın nükleer programının belirli kısıtlamalara tabi tutulması karşılığında ABD'nin bazı yaptırımları kaldırmasını öngörüyordu. Anlaşma, özellikle Körfez ülkeleri ve İsrail tarafından temkinli karşılanmıştı. Hürmüz Boğazı'ndaki son olay, anlaşmanın ne kadar kırılgan bir zeminde durduğunu gösterdi. Uzmanlar, iki ülke arasındaki güven eksikliğinin devam ettiğini ve küçük bir kıvılcımın büyük bir krize dönüşebileceğini belirtiyor. Öte yandan, her iki taraf da anlaşmaya bağlı olduklarını ve diyaloğu sürdürmek istediklerini ifade ediyor.
Uluslararası tepkiler
Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri Antonio Guterres, taraflara itidal çağrısında bulunurken, Avrupa Birliği Dış İlişkiler Yüksek Temsilcisi Josep Borrell, 'anlaşmanın korunmasının tüm tarafların çıkarına olduğunu' vurguladı. Bölgede etkili diğer aktörler, Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri, gelişmeleri endişeyle takip ettiklerini duyurdu. Olay, küresel petrol piyasalarında da kısa süreli bir dalgalanmaya neden oldu; Brent petrolün varil fiyatı yüzde 2'ye yakın yükseldi.
Bağımsız değerlendirme
ABD-İran anlaşması, bölgesel barış umutlarını artırsa da Hürmüz Boğazı'ndaki gerginlik, yapısal sorunların henüz çözülmediğini ortaya koyuyor. Anlaşma metninde güvenlik ve deniz seyrüseferine dair somut mekanizmaların bulunmaması, bu tür olayların tekrarlanabileceğini gösteriyor. İki ülkenin de iç siyasi baskılarla karşı karşıya olduğu bir dönemde, anlaşmanın ayakta kalması için tarafların esneklik göstermesi ve kriz yönetimi mekanizmaları oluşturması hayati önem taşıyor.
