ABD ve İran arasında, Hürmüz Boğazı'nı yeniden uluslararası deniz trafiğine açacak ateşkes anlaşmasının akıbeti belirsizliğini koruyor. Taraflar arasındaki dolaylı müzakerelerde ilerleme sağlanamazken, İsrail'in İran destekli gruplara yönelik hava saldırıları sürüyor. Jeopolitik risklerin arttığı bölgede petrol fiyatları haftalık bazda yüzde 2,3 yükseldi. Küresel enerji piyasaları, olası bir anlaşmazlık durumunda boğazın tamamen kapanmasından endişe ediyor.
Müzakere süreci tıkanma noktasında
Reuters'ın diplomatik kaynaklara dayandırdığı haberine göre, ABD ve İran heyetleri arasında Umman'da yapılan son görüşmelerden somut bir sonuç çıkmadı. İran, nükleer programa ilişkin yaptırımların kaldırılmasını talep ederken, ABD öncelikle Hürmüz Boğazı'nda güvenli seyrüseferin sağlanmasını şart koşuyor. Ateşkesin uzatılması konusunda ise iki taraf da geri adım atmaya yanaşmıyor.
- İran: Boğazın açılması, yaptırımların kaldırılmasına bağlı
- ABD: Boğazın açılması, ateşkesin ön koşulu
- İsrail: Müzakere sürerken İran hedeflerine saldırılarını yoğunlaştırdı
Petrol fiyatları üzerindeki baskı artıyor
Küresel petrol arzının yüzde 20'sinin geçtiği Hürmüz Boğazı'ndaki belirsizlik, Brent petrolde varil fiyatını 75 dolar seviyesinin üzerine taşıdı. Uzmanlar, boğazın kapanması durumunda fiyatların 100 doları aşabileceği uyarısı yapıyor. Türkiye gibi gelişmekte olan ülkeler, enerji maliyetlerindeki artıştan doğrudan etkileniyor. Dubaï merkezli bir enerji danışmanlık firmasının raporuna göre, mevcut durumda başlıca riskler şunlar:
- Anlaşmanın sağlanamaması halinde askeri çatışma riski
- İsrail-İran geriliminin bölgesel bir savaşa dönüşmesi
- Suudi Arabistan ve BAE'nin üretim artışına gitmemesi
Bölgesel ve küresel yansımalar
ABD Dışişleri Bakanlığı'ndan yapılan açıklamada, İran'ın nükleer faaliyetlerine devam etmesinin kabul edilemez olduğu vurgulandı. Öte yandan İsrail, Suriye ve Lübnan'daki İran bağlantılı noktalara düzenlediği saldırılarda yeni bir rota izlediğini duyurdu. Uluslararası Enerji Ajansı (IEA), üye ülkelere acil durum stoklarını kullanma çağrısı yaptı. Stratejik petrol rezervleri, şu ana kadar devreye alınmış değil.
Jeopolitik gerginlikten en fazla etkilenen sektörlerin başında enerji, ulaştırma ve sigorta geliyor. Türkiye'nin İran'dan doğalgaz ithalatı da güvence altında değil. BOTAŞ, alternatif tedarikçilerle görüşmelere başladı. Uzun vadede, Körfez ülkelerinin Çin ve Hindistan'a yönelik enerji sevkiyatının aksaması, Asya ekonomilerinde daralmaya yol açabilir.
Özetle, ABD-İran anlaşmazlığı ve İsrail'in askeri müdahaleleri, küresel enerji güvenliğini tehdit eden bir kriz halini almıştır. Tarafların uzlaşmaya yanaşmaması durumunda, hem bölgesel istikrar hem de dünya ekonomisi ağır bedeller ödeyebilir. Türkiye gibi enerjide dışa bağımlı ülkelerin risk yönetimi stratejilerini acilen gözden geçirmesi gerekmektedir.
