ABD Başkanı Donald Trump ile İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan arasında imzalanan mutabakat zaptının ardından, iki ülke arasındaki ilişkilerde ikinci aşama olarak adlandırılan 60 günlük süreç başladı. Bu süreçte taraflar, anlaşmanın detaylarını müzakere edecek ve uygulama takvimini belirleyecek. Ekonomik yaptırımların hafifletilmesi ve nükleer programın sınırlandırılması gibi kritik başlıklar masada yer alıyor.
Mutabakatın İçeriği ve Hedefleri
Trump ve Pezeşkiyan'ın geçtiğimiz hafta Zürih'te bir araya gelerek imzaladığı mutabakat zaptı, taraflar arasında dört yıl aradan sonra ilk kez doğrudan bir diyalog zemini oluşturdu. Anlaşma, İran'ın uranyum zenginleştirme faaliyetlerinin %20 seviyesinin altına indirilmesini ve ABD'nin İran'a yönelik petrol ve bankacılık yaptırımlarını kademeli olarak kaldırmasını öngörüyor. Ayrıca, İran'ın uluslararası denetimlere tam uyum sağlaması ve bölgesel istikrara katkıda bulunması hedefleniyor.
60 Günlük Takvim ve Beklentiler
İkinci aşama olarak adlandırılan 60 günlük süreçte, her iki ülkeden teknik ekipler bir araya gelerek anlaşmanın alt başlıklarını netleştirecek. İlk hafta içinde tarafların müzakere takvimini belirlemesi bekleniyor. ABD tarafı, İran'ın nükleer tesislerine yönelik IAEA denetimlerini artırmasını talep ederken, İran ise yaptırımların derhal kaldırılmasını istiyor. Ekonomi uzmanları, anlaşmanın tam olarak uygulanması halinde İran'ın günlük petrol ihracatının 1.5 milyon varile çıkabileceğini ve küresel petrol fiyatlarında dengelenme yaşanabileceğini belirtiyor.
İran Dışişleri Bakanı Muhammed Cevad Zarif, sürecin başarıyla tamamlanması durumunda ülkesinin ekonomisinde ciddi bir canlanma yaşanacağını ifade etti. ABD Dışişleri Bakanı Mike Pompeo ise anlaşmanın İran'ın nükleer silah üretme kapasitesini sınırlayacağını ve Orta Doğu'da güvenliği artıracağını söyledi.
Bölgesel ve Küresel Yansımalar
Sürecin başlamasıyla birlikte Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi Körfez ülkeleri temkinli bir iyimserlik sergiliyor. Bölge ülkeleri, İran'ın nükleer programının sınırlandırılmasının yanı sıra, Yemen ve Suriye'deki vekil güçlerin faaliyetlerinin de masaya yatırılmasını bekliyor. Avrupa Birliği, anlaşmayı memnuniyetle karşılarken, Rusya ve Çin süreci yakından takip ettiklerini duyurdu. İsrail ise anlaşmanın İran'ın bölgesel nüfuzunu engellemediğini savunarak eleştirilerini sürdürüyor.
Uluslararası Enerji Ajansı verilerine göre, İran'ın yaptırımlar nedeniyle kaybettiği petrol geliri yıllık 50 milyar doları buluyor. Anlaşmanın yürürlüğe girmesiyle birlikte İran'ın GSYH'sinde %8-10 oranında büyüme öngörülüyor. Bu durum, özellikle enerji piyasalarında önemli bir arz artışına yol açabilir.
60 günlük sürecin sonunda tarafların nihai bir anlaşmaya varıp varamayacağı belirsizliğini koruyor. Ancak, diyaloğun yeniden başlaması bile iki ülke arasındaki gerilimi bir nebze olsun azaltmış durumda. Uzmanlar, sürecin başarısının büyük ölçüde ABD'nin yaptırımları ne kadar hızlı kaldıracağına ve İran'ın da denetimlere ne ölçüde izin vereceğine bağlı olduğunu vurguluyor.
