ABD Başkanı Donald Trump, İran ile sağlanan mutabakatın ardından barış yolunda kritik bir eşiğin aşıldığını duyurdu. Cuma günü Cenevre'de atılacak fiziksel imzaların ardından başlayacak 60 günlük süreçte, nükleer programın geleceğinden yaptırımların kaldırılmasına kadar bir dizi konu masaya yatırılacak. Trump, Wisconsin'deki bir etkinlikte yaptığı açıklamada, "İran ile tarihi bir anlaşma için zemin hazır. Önümüzdeki 60 gün kritik. Ya barış ya da daha sert yaptırımlar" ifadelerini kullandı.
60 günlük takvim ve müzakerenin kapsamı
Trump yönetiminin üst düzey bir yetkilisine göre, 60 günlük süreç üç aşamadan oluşacak. İlk 20 günde teknik ekipler nükleer tesislerin denetim protokollerini ve uranyum zenginleştirme seviyelerini belirleyecek. İkinci 20 günde ekonomik yaptırımların kademeli olarak kaldırılması için yol haritası çizilecek. Son 20 günde ise taraflar nihai anlaşma metnini hazırlayacak. İran Dışişleri Bakanı Muhammed Cevad Zarif ise Tahran'da yaptığı açıklamada, "Müzakere masasına somut adımlarla geliyoruz. Ancak ABD'nin geçmişteki güven sorununu aşması gerekiyor" dedi.
Ekonomik yansımalar ve küresel tepkiler
Anlaşma beklentisiyle petrol fiyatları hafta başından bu yana %3 gerilerken, İran riyali dolar karşısında değer kazandı. Uluslararası Atom Enerjisi Kurumu (UAEA) Başkanı Rafael Grossi, "Cenevre görüşmeleri şeffaflık için bir fırsat. Ancak 60 günlük süre, teknik ayrıntıların çözümü için yeterli olmayabilir" uyarısında bulundu. Avrupa Birliği Dış İlişkiler Yüksek Temsilcisi Josep Borrell ise süreci memnuniyetle karşıladığını ancak "ihtiyatlı iyimser" olduğunu belirtti. Rusya ve Çin ise henüz resmi açıklama yapmadı.
Tarihsel arka plan ve benzer anlaşmalar
2015 yılında imzalanan Kapsamlı Ortak Eylem Planı (KOEP), Trump'ın 2018'de tek taraflı olarak çekilmesiyle rafa kalkmıştı. O tarihten bu yana İran, uranyum zenginleştirme oranını %60'a çıkarırken, ABD de "maksimum baskı" politikası uyguluyordu. Uzmanlar, mevcut mutabakatın 2015 anlaşmasına benzer ancak daha kısa vadeli olduğunu vurguluyor. Eski ABD Dışişleri Bakanı John Kerry, "Trump yönetiminin bu girişimi olumlu. Ancak kalıcı bir çözüm için Kongre'nin de desteği şart" yorumunu yaptı.
