ABD imalat sektörü Eylül ayında, güçlü mal talebinin devam etmesine karşın artan maliyetler ve nakliye gecikmelerinin etkisiyle büyümesini sürdürdü ancak hız kesti. Tedarik Yönetimi Enstitüsü (ISM) tarafından açıklanan imalat satın alma yöneticileri endeksi (PMI), Ağustos'taki 61,1 seviyesinden Eylül'de 60,7'ye geriledi. 50 eşiğinin üzerindeki her değer sektörde büyümeye işaret ediyor. Yine de bu, geçen yılın aynı dönemine kıyasla daha ılımlı bir genişleme olduğunu gösteriyor.
Güçlü Talep ve Tedarik Zinciri Baskıları
ISM İmalat Araştırma Komitesi Başkanı Timothy Fiore, yaptığı açıklamada, "Şirketler hammadde ve ara mal temininde zorluk yaşamaya devam ediyor. Nakliye ağlarındaki aksamalar ve limanlardaki yoğunluk, teslimat sürelerini uzatıyor" dedi. Fiore, talebin özellikle dayanıklı tüketim malları ve işletme ekipmanlarında güçlü seyrettiğini belirtti.
Rapora göre, bileşen endekslerden yeni siparişler endeksi 66,7 ile sağlam bir seviyede kalırken, üretim endeksi 59,4'e geriledi. İstihdam endeksi ise 50,2 ile neredeyse sabit kaldı; bu da işe alımların yavaşladığını ancak daralmadığını gösteriyor. Fiyatlar endeksi ise 67,6'dan 70,1'e yükselerek maliyet baskılarının arttığını ortaya koydu.
Uzmanlar, ham petrol fiyatlarındaki dalgalanmalar ve bazı emtia fiyatlarındaki artışın üretici maliyetlerini yukarı çektiğini vurguluyor. Özellikle çelik, alüminyum ve kimyasal ürünlerde fiyat artışları dikkat çekiyor. Ayrıca, yarı iletken kıtlığı otomotiv ve elektronik sektörlerinde üretimi olumsuz etkilemeye devam ediyor.
Nakliye Gecikmeleri ve Küresel Faktörler
Küresel tedarik zincirindeki sıkışıklık, ABD imalatçılarını da vuruyor. Asya'dan ABD'ye konteyner taşımacılığında yaşanan gecikmeler ve navlun ücretlerindeki rekor artışlar, ithal girdi maliyetlerini yükseltiyor. ISM anketine katılan firmalar, "limanlarda boşaltma sürelerinin uzadığını, kamyon ve şoför bulmakta zorlandıklarını" belirtiyor.
Öte yandan, Çin'deki enerji kısıtlamaları ve Avrupa'daki doğal gaz fiyatlarındaki çarpıcı yükseliş, küresel imalat faaliyetlerini yavaşlatıyor. ABD'de ise güçlü tüketici talebi ve düşük stok seviyeleri, üretimi destekleyen ana unsurlar arasında. Ancak stokların yeniden inşası için gereken süre uzuyor.
Bölgesel bazda bakıldığında, ISM raporuna göre 18 imalat sektörünün 17'si Eylül'de büyüme kaydetti. Sadece giyim ve deri ürünleri daralma gösterdi. Bu da geniş tabanlı bir yavaşlama olmadığını, aksine arz yönlü kısıtların öne çıktığını işaret ediyor.
Piyasa Beklentileri ve Fed'in Politikası
İmalat verisi, ABD Merkez Bankası'nın (Fed) para politikası açısından da önem taşıyor. Fed, enflasyon baskılarını yakından izlerken, istihdam piyasasındaki toparlanmayı da değerlendiriyor. Analistler, maliyet artışlarının bir süre daha devam edebileceğini, bunun da Fed'in varlık alım azaltımı (taper) takvimini etkileyebileceğini söylüyor.
Wells Fargo Securities ekonomisti Tim Quinlan, "İmalat sektörü hala güçlü, ancak tedarik zinciri sorunları ve fiyat baskıları büyümeyi sınırlıyor. Fed'in 'geçici' dediği enflasyonun ne kadar süreceği belirsiz" değerlendirmesinde bulundu.
Önümüzdeki aylarda, tatil sezonu öncesi siparişlerin artması bekleniyor. Ancak nakliye ve hammadde teminindeki zorluklar devam ederse, imalat PMI'nin daha da gerilemesi olası. Yine de sektörün 50'nin üzerinde kalması, ekonominin en önemli lokomotiflerinden birinin canlı olduğunu gösteriyor.
Sonuç olarak, ABD imalatı Eylül'de güçlü talebin itici gücüyle büyümeyi sürdürdü, ancak maliyet enflasyonu ve tedarik zinciri aksamaları büyüme hızını törpüledi. Bu denge, önümüzdeki dönemde Fed'in faiz ve tahvil alım politikaları ile şirketlerin fiyatlama stratejileri açısından belirleyici olacak.
