ABD Başkanı Donald Trump, Hürmüz Boğazı'nda İran'ın uyguladığı ablukayı kırmak amacıyla gizli bir askeri operasyon yürüttüklerini öne sürerken, bağımsız denizcilik verileri bölgede vericileri kapatılmış hayalet tankerlerle yapılan petrol sevkiyatlarının belirgin şekilde arttığını doğruluyor. İddialar, küresel petrol piyasalarında fiyat dalgalanmalarına yol açarken, bölgede jeopolitik gerilimi de tırmandırıyor.
Gizli operasyon iddiası ve denizcilik verileri
Trump yönetimi, İran'ın Hürmüz Boğazı'nda petrol tankerlerine yönelik müdahalelerine karşılık olarak, bölgede ticari gemilere refakat eden ve gerektiğinde müdahale eden bir deniz gücü konuşlandırdı. Ancak Başkan'ın son açıklamalarında, bu faaliyetlerin ''gizli operasyon'' boyutuna ulaştığı ima edildi. Denizcilik takip platformlarından elde edilen veriler, son iki ay içinde Hürmüz Boğazı geçişlerinde AIS ( Otomatik Tanımlama Sistemi) sinyallerini kapatan tanker sayısında yüzde 35 artış olduğunu gösteriyor. Bu gemilerin çoğunluğunun, Irak, Kuveyt ve Suudi Arabistan'dan yük aldıktan sonra rotalarını gizleyerek Asya pazarlarına yöneldiği tespit edildi.
Hayalet tankerler ve petrol piyasalarına etkisi
Hayalet tanker olarak adlandırılan bu gemiler, genellikle yaptırımlardan kaçınmak veya sigorta maliyetlerini düşürmek için AIS vericilerini kapatıyor. Ancak Trump'ın gizli operasyon iddiası, bu tankerlerin ABD donanması tarafından korunuyor olabileceği spekülasyonunu beraberinde getirdi. Uzmanlar, bu durumun petrol fiyatlarında kısa vadeli bir düşüşe neden olabileceğini, ancak uzun vadede bölgedeki tansiyonun yüksek kalması halinde arz güvenliği endişeleriyle fiyatları yeniden yukarı çekebileceğini belirtiyor. Brent petrol varil fiyatı, haberin ardından 65 dolardan 62 dolara geriledi, ardından yeniden 63,5 dolar seviyesine yükseldi.
Bölgedeki jeopolitik denklem
Hürmüz Boğazı, dünya petrol arzının yaklaşık yüzde 20'sinin geçtiği stratejik bir su yolu. İran, yıllardır bu boğazı kullanarak ABD ve müttefiklerine baskı yapmaya çalışıyor. Trump'ın gizli operasyon söylemi, İran'ın daha sert tedbirler almasına yol açabilir. Öte yandan, ABD'nin bölgede varlığını artırması, Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi müttefikleri memnun ederken, Rusya ve Çin'in tepkisini çekiyor. Denizcilik verilerinin ortaya koyduğu tablo, ABD'nin sadece söylemde kalmayıp fiilen de petrol sevkiyatını güvence altına aldığını gösteriyor. Ancak bu tür bir operasyonun uluslararası hukuk çerçevesinde tartışmalı olduğu ve bölgesel bir çatışmayı tetikleyebileceği de unutulmamalı.
