ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM), Basra Körfezi ile Umman Denizi'ni birbirine bağlayan kritik su yolu Hürmüz Boğazı'nda son bir haftada yüzlerce ticari gemiye müdahale edildiğini açıkladı. CENTCOM'un sosyal medya hesabından yapılan yazılı açıklamada, ABD donanma güçlerinin bölgedeki deniz güvenliğini sağlamak amacıyla 400'den fazla gemiyi durdurarak arama yaptığı belirtildi. Operasyonların, özellikle İran'a yönelik yaptırımların denetlenmesi ve kaçakçılık faaliyetlerinin önlenmesi kapsamında yürütüldüğü ifade edildi.
Hürmüz Boğazı'nda artan askeri varlık
Son haftalarda bölgede hem ABD hem de İran'a ait savaş gemilerinin sayısında belirgin bir artış yaşanıyor. CENTCOM, müdahale edilen gemilerin çoğunun İran'a yaptırım kapsamındaki petrol ve silah sevkiyatı yaptığından şüphelenilen ticaret gemileri olduğunu kaydetti. Açıklamada, ABD'nin uluslararası hukuk çerçevesinde serbest deniz ticaretini koruma hakkını kullandığı vurgulandı. Öte yandan, İranlı yetkililer bu hamleyi "korsanlık" olarak nitelendirerek kınadı. İran Dışişleri Bakanlığı sözcüsü, ABD'nin bölgede gerginliği artırdığını savundu.
Petrol fiyatları ve küresel ticaret üzerindeki etkisi
Dünya petrol arzının yaklaşık beşte birinin geçtiği Hürmüz Boğazı, küresel enerji güvenliği açısından stratejik bir öneme sahip. ABD'nin bu deniz trafiğine müdahalesi, ham petrol fiyatlarında dalgalanmalara yol açtı. Brent petrol varil fiyatı, haberin ardından yüzde 2 oranında yükseldi. Uzmanlar, eğer gerginlik tırmanırsa boğazın tamamen kapanabileceğini ve bunun küresel ekonomi için ağır sonuçlar doğurabileceğini belirtiyor. Bölgedeki nakliye şirketleri, rotalarını yeniden değerlendirirken, bazı firmalar ek güvenlik önlemleri almak zorunda kaldı.
Geçmişteki Hürmüz krizleri ve uluslararası tepkiler
Hürmüz Boğazı, geçmişte de İran'ın tehditleri ve ABD liderliğindeki koalisyon güçlerinin müdahaleleriyle sık sık gündeme gelmişti. 2019'da İran'ın tankerlere el koyması ve 2020'de ABD'nin İranlı General Süleymani'yi öldürmesiyle bölgede gerginlik zirve yapmıştı. Bu kez ABD'nin geniş çaplı müdahalesi, bazı NATO müttefikleri tarafından endişeyle karşılanırken, Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi Körfez ülkeleri ABD'nin güvenlik çabalarını desteklediklerini açıkladı. Çin ve Rusya ise ABD'nin tek taraflı eylemlerini eleştirerek diyaloğa çağrıda bulundu. Bağımsız analistler, bu hamlenin ABD'nin İran'ı çevreleme stratejisinin bir parçası olduğunu, ancak olası bir askeri çatışma riskini artırdığını değerlendiriyor.
